تلاش مؤسسه مردم‌نهاد الف‌ب برای توانمندسازی معلمان مناطق کم‌برخوردار
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، مدرسه معلمی الف‌ب، مؤسسه مردم‌نهاد آموزش معلمان مناطق کم‌برخوردار، سال تحصیلی جدید را شنبه ۹ آبان با رویداد «از باغچۀ اطفال تا مدرسۀ معلمان» در فرهنگان پاسداران آغاز کرد. حدود ۱۵۰ معلم از سراسر ایران نیز برنامه را آنلاین دنبال کردند.
محمود مهرمحمدی، مدیر علمی الف‌ب، در این برنامه اظهار کرد که زمان بازنگری در نقشه نیکوکاری آموزشی رسیده است و جریان غالب باید از مدرسه‌سازی به توانمندسازی معلمان برسد. او با اشاره به آمار‌های غیررسمی درباره مدرسه‌های خیّرساز خالی گفت: «مدرسه خانه‌ای است برای یادگیری، خانه‌ای است برای رشد.»
دانایی با سواد یکسان نیست
سیدمحمد بهشتی، معمار و پژوهشگر فرهنگ، سخنران اصلی این برنامه بود. او از یادگار کلاس اول، یعنی الفبا، شروع کرد و به بیتی رسید که بر پیشانی کتاب‌ها نشسته است: «توانا بود هر که دانا بود.» به گفته بهشتی، از زمان فردوسی تا تأسیس نظام آموزشی جدید، دانایی مترادف باسوادی نبود. از آن پس «دانایی ختم شد به سواد، در حالی که سواد سطح نازلی از آموزش و دانایی است.»
بهشتی فرهنگ را «دانایی حاصل از تعامل تاریخی انسان با محیط» تعریف کرد و گفت این دانایی نخست در بینش و منش بروز می‌کند و سپس به دانش و روش می‌رسد. سواد نازل‌ترین مرتبه این زنجیره است و این ویژگی را دارد که می‌تواند از از اصل خود جدا شده و از قلمرویی به قلمرو دیگر برود.
وی برای توضیح خطر این جابه‌جایی مثالی از طالقان زد. مردم آن‌جا به تجربه تاریخی به درخت فندق رسیده بودند؛ درختی که ریشه‌اش خاک باغ‌های پلکانی را نگه می‌دارد، گلش در اردیبهشت از سرمای بهاره در امان است و محصولش تا یک سال خراب نمی‌شود. کارشناس باسوادی به آن‌جا رفت و توصیه کرد فندق‌ها را بکنند و گیلاس بکارند. گیلاس ریشه افشان دارد، خاک را پوک می‌کند، زمان گل‌دادنش با نوسان دما هم‌زمان است و محصولش باید فوری به بازار برسد. مردم هم چون آن کارشناس را باسواد می‌دیدند، حرفش را پذیرفتند، در حالی که خودشان بهتر تشخیص داده بودند. نتیجه‌گیری بهشتی این بود: «ما سواد را جای دانایی گذاشتیم.»
مثال دوم او راه بود. به گفته بهشتی، راه خوب از ده هزار سال پیش تا امروز سه ویژگی دارد: کوتاه، هموار و امن. حدود ۸۰ درصد راه‌های امروز بر مسیرهای تاریخی منطبق‌اند و ۲۰ درصد باقی‌مانده طولانی‌تر، ناهموارتر یا ناامن‌ترند. او گفت راه هخامنشی شوش به همدان ۱۳۵ کیلومتر از راه فعلی کوتاه‌تر است.
هنر قرار در بی‌قراری
بهشتی ایران را «سرزمین بی‌قراری» خواند. به روایت او، سال ۱۳۹۸ حدود ۵۸۰۰ رویداد طبیعی مخرب در ایران ثبت شده و این سرزمین در تاریخ خود حدود ۱۲۰۰ جنگ و پنج بار تصرف کامل را از سر گذرانده است. پاسخ ایرانیان به این وضعیت «هنر قرار در بی‌قراری» بوده و او نام این هنر را «اهلیت» گذاشت. صندوق‌خانه، زیرزمین‌های بزرگ، «روز مبادا» و مثل «هر چیز که خوار آید، روزی به کار آید» نشانه‌های این اهلیت‌اند.
به گفته بهشتی، از حدود سال ۱۳۳۵ و با اتکا به پول نفت به جامعه گفته شد نگران نباشد و همه‌چیز درست می‌شود. نتیجه هفتاد سال نسیان بود. با این همه، او همین نشست را نشانه‌ای از بیداری آن هنر قدیمی دانست: مردمی که در روزگار نااطمینانی به‌جای پناه‌بردن به خانه، در تئاتر و نشست‌هایی مانند همین برنامه کنار هم جمع می‌شوند.
بهشتی سپس به ظرفیت ایران برای پذیرفتن تازه‌ها پرداخت. به گفته او، ایران به‌دلیل موقعیتش میان شرق و غرب ناگزیر از ارتباط با جهان بوده و آغوشش برای هر چیز ارزشمند باز بوده است. اما تازه‌ها را با «پیوندزدن» به پایه خود می‌پذیرفته است. ایرانی نارنج را با پرتقال پیوند زد، و سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی را چنان در آشپزی خود جا داد که انگار از ازل بوده‌اند. گوجه‌فرنگی در این آشپزخانه رب شد، نه سس.
«زمین را می‌شناسیم، اما زمینه را نمی‌شناسیم»
بهشتی سواد بی‌پیوند را به دسته‌گلی زیبا تشبیه کرد که چند روز مهمان ماست و پژمرده می‌شود. «سواد مستأصل» از نگاه او سوادی است که از اصل جدا شده و ریشه ندارد. همین سواد است که آب را در معرض آفتاب ایران نگه می‌دارد، در حالی که ایرانیان از آغاز یک‌جانشینی تا هفتاد سال پیش همیشه آب را در سایه نگه داشته بودند.
مثال سوم او لاستیک بود. بنا بر آماری که بهشتی نقل کرد، در سال ۱۴۰۴ سردترین نقطه ایران منفی ۴۶ و گرم‌ترین نقطه مثبت ۷۱ درجه بوده است؛ اختلافی ۱۱۷ درجه‌ای. او از استاد فیزیکی پرسیده بود به دانشجویانش یاد می‌دهد چگونه لاستیکی بسازند که در این سرزمین جواب بدهد و پاسخ منفی شنیده بود.
بهشتی برای توصیف این وضعیت از استعاره‌ای تند استفاده کرد و از معلمان خواست: «سواد مستأصل آموزش ندهید و دانش‌آموزانتان را، ببخشید این‌طور می‌گویم، مبتلا به اوتیسم نکنید.» او تأکید کرد اوتیسم بیماری ژنتیک است و واژه را فقط برای استعاره وام می‌گیرد: کسی که اوتیسم دارد ممکن است نابغه باشد، پیچیده‌ترین مسئله ریاضی را حل کند و زیباترین قطعه موسیقی را بسازد، اما از کاری ساده مانند دم‌کردن یک چای برنیاید، چون این کار با محیط سروکار دارد.
به گفته بهشتی، مهم‌ترین کار نظام آموزشی در دوره جدید ما را به همین گرفتاری رسانده است: «موشک نقطه‌زن می‌توانیم بسازیم که دقیق سر نقطه‌اش بزند، چون کاری با محیط ندارد، اما یک لاستیک نمی‌توانیم بسازیم که با سرزمینمان تناسب داشته باشد.» او افزود خودرویی بهتر از پراید هم نمی‌توانیم بسازیم و اشاره کرد که: «زمین را می‌شناسیم، اما زمینه را نمی‌شناسیم.»
وی خطاب به معلمان نتیجه گرفت: «ما دوباره باید اهل سرزمینمان بشویم و شاید مهم‌ترین مأموریت شما این است که این اهلیت را دوباره احیا کنید.»
آموزش سالانه ۵۰۰ معلم ابتدایی از سراسر کشور
صادق کشاورزیان، از بنیان‌گذاران الف‌ب، این مؤسسه را نهادی عام‌المنفعه خواند که دستاوردهایش وقف کودکان است. محمدحسین حیدری، مدیر اجرایی الف‌ب نیز اعلام کرد این مدرسه سالانه حدود ۵۰۰ معلم ابتدایی از سراسر کشور را در هشت دوره و سه سطح ماهر، حرفه‌ای و راهبر همراهی می‌کند و دامنه اثر آن به حدود ۱۰ هزار دانش‌آموز می‌رسد.
در ادامه برنامه، استادان، تسهیلگران و معلمان از تجربه خود در کلاس‌های الف‌ب گفتند. طاهره رستگار از سنجش پشتیبان یادگیری، یحیی قائدی از فلسفه برای کودکان و جمال میرجعفری از نمایش خلاق سخن گفتند. روزیه مجیدی، معلم مدرسه فرهنگ در منطقه ۱۹ تهران، هم تجربه اجرای روش تازه تدریس را برای کودکان مهاجر افغانستانی روایت کرد. الف‌ب تاکنون با بیش از ۱۵۰۰ معلم در ۲۱ استان کار کرده است و علاقه‌مندان می‌توانند از طریق alefb.ir/donation از آموزش معلمان حمایت کنند.