به گفته وی، ملوانان به بندر «گاله» در حدود ۱۲۶ کیلومتری کلمبو، پایتخت سری‌لانکا، منتقل شدند و پس از دریافت خدمات درمانی، صبح یکشنبه به ایران بازگشتند. یک منبع دولتی آگاه به جزئیات این عملیات نیز به رویترز گفت که نیروی دریایی و گارد ساحلی سری‌لانکا معمولاً در جریان اقدامات بشردوستانه، حمایت‌های لازم را ارائه می‌کنند.
بر پایه گزارش‌های بین‌المللی، این کشتی‌ها در حدود ۲۴ مایل دریایی از گاله، یعنی خارج از محدوده ۱۲ مایل دریایی آب‌های سرزمینی سری‌لانکا، در آب‌های بین‌المللی، قرار داشتند. سری‌لانکا تأکید کرده که این اقدام بشردوستانه به معنای به رسمیت شناختن یا مشروعیت بخشیدن به وضعیت این کشتی‌ها نیست و صرفاً بر پایه تعهد به حقوق بین‌الملل و سنت پاسخ به درخواست کمک اضطراری انجام شده است.
چارچوب حقوقی و رویه‌های بین‌المللی کمک بشردوستانه در دریا
در چارچوب حقوق و رویه‌های بین‌المللی دریایی، کمک بشردوستانه در شرایط اضطراری در دریا صرفاً به «نجات فیزیکی» محدود نمی‌شود. کنوانسیون جستجو و نجات دریایی (SAR) «نجات» را عملیاتی تعریف می‌کند که شامل بازگرداندن افراد در وضعیت اضطرار، تأمین نیازهای اولیه پزشکی یا سایر نیازهای فوری آنان و انتقال به «محلی امن» است. بسته به شدت وضعیت، عملیات ممکن است به شکل تخلیه پزشکی (MEDEVAC) با بالگرد، اعزام تیم پزشکی یا پارامدیک به کشتی، یا هدایت کشتی به بندری با امکانات درمانی مناسب انجام شود؛ تصمیم‌گیری درباره گزینه مناسب معمولاً با مشورت مرکز هماهنگی نجات (RCC) و سرویس مشاوره پزشکی از راه دور دریایی (TMAS) صورت می‌گیرد.
کنوانسیون جستجو و نجات دریایی (SAR)
کنوانسیون بین‌المللی جستجو و نجات دریایی (SAR)، که در ۲۷ آوریل ۱۹۷۹ در هامبورگ تصویب شد و در ۲۲ ژوئن ۱۹۸۵ لازم‌الاجرا گردید، نخستین چارچوب حقوقی بین‌المللی جامع برای هماهنگی عملیات جستجو و نجات در دریا است. پیش از تصویب این کنوانسیون، هرچند کمک به کشتی‌های در معرض خطر یک سنت دیرینه و تعهدی برگرفته از معاهداتی مانند سولاس (SOLAS) بود، اما هیچ نظام بین‌المللی یکپارچه‌ای برای پوشش عملیات جستجو و نجات وجود نداشت.
این کنوانسیون کشورهای عضو را ملزم می‌کند که در آب‌های ساحلی خود ترتیبات لازم برای ارائه خدمات کافی جستجو و نجات را فراهم کنند، مراکز هماهنگی نجات (RCC) و زیرمراکز مربوط را تأسیس نمایند و در صورت لزوم با کشورهای همسایه برای ایجاد مناطق مشترک جستجو و نجات و هماهنگی عملیات توافق کنند. ضمیمه فنی کنوانسیون که در سال ۱۹۹۸ بازنگری شد و از ژانویه ۲۰۰۰ لازم‌الاجرا گردید، مسئولیت دولت‌ها را شفاف‌تر کرد و بر رویکرد منطقه‌ای و هماهنگی میان عملیات دریایی و هوایی تأکید بیشتری گذاشت. جمهوری اسلامی ایران نیز به این کنوانسیون ملحق شده است؛ مجلس شورای اسلامی الحاق ایران را در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۳ تصویب کرد، سند الحاق در ۴ مهر ۱۳۷۴ تودیع شد و مفاد آن از ۴ آبان ۱۳۷۴ برای کشور لازم‌الاجرا شده است.
نجات (Rescue)
کنوانسیون جستجو و نجات دریایی (SAR) نجات را این‌گونه تعریف می‌کند: «عملیاتی برای بازیابی افراد در وضعیت اضطرار، تأمین نیازهای اولیه پزشکی یا سایر نیازهای فوری آنان و انتقال آنها به یک محل امن». این تعریف نشان می‌دهد که «نجات» صرفاً بیرون کشیدن افراد از آب نیست، بلکه زنجیره‌ای کامل شامل بازیابی، مراقبت اولیه و تحویل به مقصدی امن را در بر می‌گیرد. خدمات SAR نیز شامل پایش اضطرار، ارتباطات، هماهنگی و انجام وظایف جستجو و نجات، از جمله ارائه مشاوره پزشکی، کمک پزشکی اولیه یا تخلیه پزشکی است.
محل امن (Place of Safety)
کنوانسیون SAR خودِ «محل امن» را تعریف نکرده، اما رویه بین‌المللی تأکید می‌کند که این مکان نباید صرفاً بر اساس موقعیت جغرافیایی تعیین شود. راهنمای IAMSAR «محل امن» را چنین تعریف می‌کند: «محلی که عملیات نجات در آن خاتمه‌یافته تلقی می‌شود؛ جایی که حیات بازماندگان دیگر تهدید نمی‌شود و نیازهای بشری پایه آنان (مانند غذا، سرپناه و درمان) تأمین می‌شود و از آنجا می‌توان ترتیبات حمل‌ونقل برای مقصد بعدی یا نهایی را فراهم کرد». این محل لزوماً خشکی نیست و می‌تواند یک کشتی یا سکوی دریایی باشد که شرایط فوق را برآورده کند. برای فعالان بشردوستانه، این نکته حیاتی است که «محل امن» یک مفهوم کارکردی است، نه صرفاً یک مکان فیزیکی؛ در عملیات گسترده، ممکن است یک «محل امن موقت» (مانند عرشه یک کشتی نجات) و یک «محل امن نهایی» (بندر با امکانات درمانی کامل) وجود داشته باشد.
منطقه جستجو و نجات (SRR)
«منطقه جستجو و نجات» (SRR) محدوده‌ای با ابعاد مشخص است که به یک «مرکز هماهنگی نجات» مرتبط است و خدمات جستجو و نجات در آن محدوده ارائه می‌شود. به عبارت دیگر، SRR مرز جغرافیایی مسئولیت یک کشور یا نهاد برای انجام عملیات SAR را مشخص می‌کند و هر عملیات نجات در چارچوب یک SRR معین و توسط مرکز هماهنگی مربوط به آن مدیریت می‌شود.
مرکز هماهنگی نجات (RCC)
«مرکز هماهنگی نجات» (RCC) واحدی است که مسئولیت سازماندهی کارآمد خدمات جستجو و نجات و هماهنگی اجرای عملیات جستجو و نجات را در یک منطقه جستجو و نجات (SRR) بر عهده دارد. کنوانسیون SAR اصل تفویض مسئولیت و اختیار به RCCها را به‌عنوان نقطه تماس اصلی برای کشتی‌ها، واحدهای نجات، سایر RCCها و مقامات در هماهنگی عملیات SAR تثبیت کرده است. RCC همچنین باید امکان ارتباط شبانه‌روزی با یک سرویس مشاوره پزشکی از راه دور دریایی (TMAS) را داشته باشد تا مشاوره پزشکی و ترتیبات تخلیه پزشکی را هماهنگ کند.
خدمات کمک پزشکی از راه دور دریایی (TMAS)
«خدمات کمک پزشکی از راه دور دریایی» (TMAS) یک سرویس پزشکی است که به‌طور دائم با پزشکانی کار می‌کند که در انجام مشاوره از راه دور تخصص دارند و با ماهیت خاص درمان در کشتی آشنا هستند. این سرویس به درخواست فرمانده کشتی یا RCC پاسخ می‌دهد، ارزیابی اولیه وضعیت پزشکی را انجام می‌دهد و در صورت نیاز، مشاوره درباره تخلیه پزشکی (MEDEVAC) یا تغییر مسیر کشتی ارائه می‌کند. ارتباط با TMAS از طریق کدهای دسترسی ویژه اینمارست (SAC 32 برای مشاوره پزشکی و SAC 38 برای کمک پزشکی یا MEDEVAC) برقرار می‌شود. دسترسی شبانه‌روزی به TMAS در منطقه تحت مسئولیت هر RCC ضروری تلقی می‌شود.
تخلیه پزشکی (MEDEVAC)
تخلیه پزشکی یعنی انتقال بیمار یا مصدوم از یک کشتی در دریا به مرکز درمانی مناسب در خشکی. این کار زمانی انجام می‌شود که درمان باید سریع‌تر از زمان رسیدن کشتی به بندر فراهم شود. در چنین حالتی، مرکز هماهنگی نجات (RCC) با مشورت سرویس مشاوره پزشکی از راه دور دریایی (TMAS)، وسایل سطحی یا هوایی مانند بالگرد را برای انتقال بیمار سازماندهی می‌کند. راهنمای IAMSAR (جلد سوم) توصیه‌های عملی برای این انتقال، به‌ویژه با بالگرد، ارائه می‌دهد؛ از جمله برقراری ارتباط بین کشتی و بالگرد، آماده‌سازی منطقه انتقال و استفاده از سیگنال‌های استاندارد برای هدایت اپراتور وینچ. اگر تعداد مصدومان زیاد باشد، پیش از تخلیه پزشکی «تریاژ» انجام می‌شود؛ یعنی اولویت درمان و انتقال بر اساس شدت وضعیت آنان تعیین می‌شود.
منابع:
Anadolu Agency: Sri Lanka repatriates 40 Iranian sailors (26 Oct 2026)
AP News: Sri Lanka provides medical help and repatriates 40 Iranian sailors (25 Oct 2026)
SAR Convention provisions on rescue and place of safety
International Maritime Rescue Federation: IAMSAR Manual definition of Place of Safety
IAMSAR Manual, Volume III (MEDEVAC and helicopter operations)
IMO/UNHCR: Rescue at Sea – A guide to principles and practice (April 2025 update)