منابع:
اتهام سوءاستفاده از حیاتوحش؛ اعتراض جهانی به باغ وحش پسر آمبانی
آنانت آمبانی، پسر موکش آمبانی و وارث امپراتوری عظیم صنعتی، مرکز نجات حیوانات «ونتارا»، در هند را با ادعای حفاظت از حیاتوحش پایدار تأسیس کرده است، اما واردات بیسابقه ۶۰ هزار حیوان زنده از حدود ۲ هزار گونه، این مرکز را به یک پرونده جنجالی تبدیل کرده است.
۲۷ سازمان بینالمللی با نامهای سرگشاده خواستار توقف دائمی واردات ونتارا شدهاند و میپرسند آیا این «نجات» است یا «تجارت»؟
منتقدان هشدار میدهند که اقدامات آمبانی میتواند قاچاقچیان را به ذخیرهسازی حیوانات تشویق کند و بازار پنهان حیات وحش را تقویت کند.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، تصور کنید پسر ثروتمندترین مرد آسیا تصمیم میگیرد بزرگترین مرکز نجات حیاتوحش جهان را بسازد. زمینی به وسعت ۳۵۰۰ جریب در ایالت گجرات هند خریداری میکند، آن را با حضور نخستوزیر افتتاح میکند و اعلام میکند هدفش نجات جان هزاران حیوان در معرض خطر است. نام این مرکز «ونتارا» است و بنیانگذار آن آنانت آمبانی، فرزند موکش آمبانی، مالک چندین شرکت بزرگ چندملیتی، میباشد.
اما این داستان زیبا خیلی زود به یکی از بزرگترین جنجالهای بینالمللی در حوزه حیاتوحش تبدیل شد. ونتارا طی حدود چهار سال، نزدیک به ۶۰ هزار حیوان زنده از حدود ۲ هزار گونه را وارد کرده است؛ رقمی که سازمانهای بینالمللی آن را «بیسابقه» توصیف میکنند. در میان این حیوانات نامهایی مانند اورانگوتان تاپانولی، مکائو اسپیکس، ایگوانای گالاپاگوس، شامپانزه و یوزپلنگ دیده میشود؛ گونههایی که برخی از آنها جزو کمیابترین موجودات زنده کره زمین هستند و تجارتشان تحت سختگیرانهترین مقررات بینالمللی قرار دارد.
اکنون ائتلافی متشکل از ۲۷ سازمان بینالمللی حفاظت از حیاتوحش و رفاه حیوانات، با انتشار نامهای سرگشاده در سپتامبر ۲۰۲۶، از ونتارا خواستهاند واردات حیوانات وحشی را بهطور کامل و دائمی متوقف کند. پرسش محوری این است: آیا آنچه در ونتارا میگذرد «نجات» است یا «تجارت»؟ و اگر نجات است، چرا برای حیوانات پول پرداخت شده و چرا مسیر ورود آنها از کشورهایی میگذرد که هیچکدام زیستگاه طبیعی این گونهها نیستند؟
تعهدات ونتارا و پاسخ سازمانها
این نامه در واکنش به مجموعهای از تعهدات داوطلبانهای بود که ونتارا در اوت ۲۰۲۶ اعلام کرده بود. ونتارا در این تعهدات، واردات حیوانات را برای ۱۲ ماه، از ژوئن ۲۰۲۶ تا ژوئن ۲۰۲۷، متوقف کرده، درخواستهای واردات در انتظار را لغو و بر حفاظت از حیاتوحش در کشورهای مبدأ تأکید کرده است. همچنین شورایی مستقل برای نظارت بر عملکرد مرکز تشکیل داده و یک ساختار سهلایه شامل کمیته بررسی داخلی، هیئت مشورتی و شورای حاکمیتی ایجاد کرده است. ریاست شورای حاکمیتی نیز به جان اسکانلون، دبیرکل سابق کنوانسیون تجارت بینالمللی گونههای جانوری و گیاهی در معرض خطر انقراض (CITES)، سپرده شده است.
با وجود این اقدامات، سازمانهای امضاکننده نامه معتقدند تعلیق یکساله کافی نیست. استدلال اصلی آنان این است که تعلیق موقت میتواند به جای کاهش قاچاق، انگیزهای برای ذخیرهسازی حیوانات ایجاد کند؛ زیرا اگر واسطهها بدانند بازار پس از یک سال دوباره باز خواهد شد، ممکن است حیوانات را تا آن زمان نگهداری کنند. به همین دلیل، این سازمانها خواهان ممنوعیت دائمی واردات هستند. در مجموع، آنها ۱۴ درخواست مطرح کردهاند که از جمله مهمترین آنها میتوان به انتشار فهرست عمومی حیوانات موجود در مراکز ونتارا، بررسی دقیق و مستقل هرگونه انتقال حیوان، اطمینان از اینکه هیچ پولی برای کسب یا انتقال حیوانات پرداخت نمیشود، تعریف روشن و قابلبررسی از مفهوم «نجات» و اجرای سیاست عدم تولیدمثل در مراکز نگهداری اشاره کرد.
مسئله «نجات» در مرکز این اختلاف قرار دارد. ونتارا میگوید حیواناتی را که در شرایط نامناسب یا در معرض خطر بودهاند نجات داده است؛ اما منتقدان میپرسند اگر برای حیوان پول پرداخت شده یا حیوان از طریق یک مجموعه خصوصی دیگر خریداری یا منتقل شده باشد، آیا میتوان این اقدام را همچنان «نجات» نامید؟ از دید سازمانهای منتقد، پرداخت پول حتی با نیت حفاظت، میتواند تقاضا برای حیوانات وحشی را افزایش دهد و در نتیجه همان بازار تجاریای را تقویت کند که برنامههای حفاظتی قصد مقابله با آن را دارند.
چه سازمانهایی به ونتارا اعتراض کردهاند؟
اهمیت اعتراض اخیر تا حدی به ترکیب سازمانهای امضاکننده بازمیگردد. در میان ۲۷ نهاد، نام چهار سازمان شناختهشده دیده میشود:
- مؤسسه جین گودال یکی از معتبرترین مراجع جهانی در حفاظت از پستانداران بزرگ است که در سال ۱۹۷۷ توسط جین گودال، مشهورترین شامپانزهشناس جهان، بنیان گذاشته شد. گودال پژوهش میدانی خود را از سال ۱۹۶۰ در تانزانیا آغاز کرد و با کشف رفتارهای پیچیده شامپانزهها، از جمله توانایی ساخت و استفاده از ابزار درک علم از نخستیها را برای همیشه تغییر داد. او از سال ۲۰۰۲ سفیر صلح سازمان ملل در موضوع حفاظت از طبیعت بود و در ۲ اکتبر ۲۰۲۵ در سن ۹۱ سالگی درگذشت، اما مؤسسهای که بنیان گذاشت همچنان به کار خود ادامه میدهد.
- پرو وایلدلایف یک سازمان آلمانی غیرانتفاعی است که در سال ۱۹۹۹ در مونیخ تأسیس شد و در مقابله با تجارت غیرقانونی و ناپایدار حیاتوحش تخصص دارد. این سازمان بر موضوعاتی مانند شکار، قاچاق گونههای در معرض خطر، نگهداری حیوانات وحشی بهعنوان حیوان خانگی و حفاظت از زیستگاهها تمرکز دارد و در سطح سیاسی نیز برای بهبود قوانین حفاظتی لابی میکند.
- اتحاد پناهگاههای حیاتوحش پانآفریقا بزرگترین اتحاد پناهگاههای حیاتوحش در قاره آفریقاست که در سال ۲۰۰۰ تأسیس شد و اکنون ۲۳ مرکز حیاتوحش در ۱۳ کشور آفریقایی را در بر میگیرد. اعضای این اتحاد سالانه بیش از ۳۰۰۰ حیوان را که از شرایط وخیم نجات یافتهاند تحت مراقبت قرار میدهند و مستقیماً در خط مقدم مقابله با قاچاق نخستیها در آفریقا قرار دارند.
- بنیاد بورن فری نیز یکی از قدیمیترین سازمانهای رفاه حیوانات در انگلیس است که در سال ۱۹۸۴، تأسیس شد و در سال ۱۹۹۱ به بنیاد بورن فری تغییر نام داد. این بنیاد توسط بیل تراورز و ویرجینیا مککنا، بازیگران مشهور فیلم «بورن فری» درباره یک شیر ماده، بنیان گذاشته شد و از همان ابتدا بر پایان دادن به نگهداری حیوانات وحشی در باغوحشها و سیرکها متمرکز بود.
این مجموعهها طیف متفاوتی از فعالیتها را از پژوهش و حفاظت علمی و مبارزه با تجارت غیرقانونی حیاتوحش گرفته تا مدیریت پناهگاهها و دفاع از رفاه حیوانات، نمایندگی میکنند.
مقیاس واردات ونتارا
یکی از مهمترین ابعاد پرونده، مقیاس واردات ونتاراست. بر اساس گزارشهای مطرحشده در این پرونده، این مرکز طی حدود چهار سال حدود ۶۰ هزار حیوان زنده از نزدیک به ۲ هزار گونه وارد کرده است. برای درک مقیاس این عدد، باید توجه کرد که ۲ هزار گونه بهتنهایی از کل تعداد گونههای پستانداران و پرندگان شناختهشده در بسیاری از کشورها بیشتر است. در میان آنها گونههایی مانند اورانگوتان تاپانولی، مکائو اسپیکس، ایگوانای گالاپاگوس، شامپانزه و یوزپلنگ دیده میشود. اورانگوتان تاپانولی که تنها در جزیره سوماترا در اندونزی یافت میشود، یکی از کمیابترین پستانداران بزرگ جهان است و جمعیت آن کمتر از هزار فرد برآورد میشود؛ این گونه تا سال ۲۰۱۷ حتی برای علم ناشناخته بود. مکائو اسپیکس پرندهای برزیلی است که در حیاتوحش منقرض شده و تنها جمعیت کوچکی از آن در برنامههای پرورش در اسارت باقی مانده است. ایگوانای گالاپاگوس نیز بومی مجمعالجزایر گالاپاگوس در اکوادور است و بهشدت تحت حفاظت قوانین اکوادور قرار دارد.
مسیر ورود برخی حیوانات نیز پرسشهای جدی ایجاد کرده است. برای نمونه، گزارش شده که اورانگوتان تاپانولی از طریق امارات متحده عربی، یوزپلنگهایی از سوریه، گوریلهایی از هائیتی و بونوبوهایی از عراق به ونتارا رسیدهاند. این کشورها زیستگاه طبیعی این گونهها نیستند؛ اورانگوتان تاپانولی فقط در اندونزی، گوریل و بونوبو فقط در آفریقا، و یوزپلنگ در بخشهایی از آفریقا و ایران و شبهجزیره عربستان زندگی میکند. در نتیجه، چنین مسیرهایی نشان میدهد حیوانات پیش از رسیدن به هند ممکن است از چند کشور عبور کرده باشند و همین موضوع بررسی منشأ واقعی آنها را دشوار میکند. چنین الگویی معمولاً در پروندههای قاچاق حیاتوحش دیده میشود، زیرا قاچاقچیان برای پنهان کردن مبدأ واقعی حیوان، آن را از چند کشور واسطه عبور میدهند.
CITES چیست و چرا در این پرونده مهم است؟
یکی از نهادهای مهم در این پرونده کنوانسیون تجارت بینالمللی گونههای جانوری و گیاهی در معرض خطر انقراض (CITES) است. CITES یک توافق بینالمللی میان کشورهاست که هدف آن تنظیم و کنترل تجارت بینالمللی گونههای جانوری و گیاهیای است که ممکن است تجارت آنها بقایشان را تهدید کند. این کنوانسیون مشخص میکند تجارت برخی گونهها چگونه باید کنترل شود و برای جابهجایی بینالمللی آنها چه نوع مجوزهایی لازم است. هند و ایران هر دو عضو این کنوانسیون هستند.
اهمیت CITES در پرونده ونتارا این است که بحث فقط درباره قوانین داخلی هند نیست؛ بلکه منشأ حیوانات و نحوه انتقال آنها در چارچوب قواعد بینالمللی تجارت حیاتوحش نیز مطرح است. دبیرخانه CITES در سال ۲۰۲۵ درباره برخی واردات مرتبط با ونتارا نگرانیهایی مطرح کرد.
بر اساس این گزارش، در برخی مجوزهای واردات از کدهای نامناسب برای مشخص کردن منشأ حیوانات استفاده شده بود. در نظام CITES، کدهای مشخصی برای نشان دادن منشأ حیوان وجود دارد؛ برای مثال، کد W نشاندهنده حیوان گرفتهشده از حیاتوحش و کدهای دیگری نشاندهنده حیوان پرورشیافته یا متولدشده در اسارت هستند. اگر برای حیوانی که در واقع از حیاتوحش شکار شده، کد «C» یا «F» ثبت شود، ظاهر مجوز قانونی به نظر میرسد اما در عمل مسیر قاچاق پنهان میشود. بنابراین، ثبت نادرست منشأ میتواند تصویر نادرستی از قانونی و حفاظتی بودن یک انتقال ایجاد کند.
گزارش CITES همچنین به شواهدی درباره پرداخت پول برای برخی حیوانات اشاره کرده بود. این مسئله با ادعای «نجات» حیوانات در تعارض قرار میگیرد. افزون بر این، درباره برخی گونهها مانند اورانگوتان، شامپانزه و یوزپلنگ سابقه معتبر پرورش در اسارت وجود نداشته است. این نکته بهویژه مهم است، زیرا اگر یک گونه در هیچ مرکز معتبری بهطور سیستماتیک پرورش داده نشده باشد، هر فرد از آن گونه که در بازار ظاهر شود، به احتمال بسیار زیاد مستقیماً از حیاتوحش گرفته شده است. کارشناسان تأکید کردند برای اورانگوتان تاپانولی در اندونزی هیچ برنامه پرورش در اسارت وجود ندارد و بنابراین کسب آن توسط ونتارا مشکوک است.
اختلاف بر سر ارزیابی ونتارا
در سطح حقوقی و سیاسی، روایتهای متفاوتی درباره عملکرد ونتارا وجود دارد. در سال ۲۰۲۵، CITES به هند توصیه کرد صدور مجوزهای جدید واردات را متوقف کند؛ هند این توصیه را زودهنگام و نامتناسب دانست و این توصیه بعداً پس گرفته شد. این عقبنشینی نشان میدهد که تصمیمگیری در CITES تنها فنی نیست و ملاحظات سیاسی و اقتصادی نیز در آن نقش دارد؛ برخی کشورها از جمله هند، آمریکا، ژاپن و برزیل از موضع هند حمایت کردند. همچنین یک تیم تحقیق ویژه که از سوی دیوان عالی هند منصوب شده بود، اعلام کرد تخلف قانونی در کسب حیوانات توسط ونتارا پیدا نکرده است.
بنابراین، میان نتیجهگیری نهادهای داخلی هند درباره رعایت قوانین ملی و نگرانیهای فنی مطرحشده در چارچوب CITES تفاوت وجود دارد. این تفاوت یکی از مهمترین نقاط پرونده است: قانونی بودن یک انتقال در کشور مقصد الزاماً به معنای روشن و قابلاثبات بودن منشأ حیوان یا سازگار بودن آن با استانداردهای حفاظتی بینالمللی نیست. از همین رو، سازمانهای منتقد بر شفافیت، نظارت مستقل و امکان بررسی زنجیره کامل انتقال حیوان، از مبدأ تا مقصد، تأکید دارند.
برای سازمانهای غیردولتی و فعالان محیطزیست و حیاتوحش، این پرونده از یک جهت اهمیت ویژه دارد. پرسش اصلی فقط درباره یک مرکز در هند نیست، بلکه درباره معیارهایی است که باید برای تمایز میان «نجات»، «انتقال حفاظتی» و «تجارت حیاتوحش» به کار رود. شفافیت درباره منشأ حیوان، نبود انگیزه مالی، قابلیت ردیابی مسیر انتقال، بررسی مستقل مجوزها و تعریف دقیق مفهوم «نجات» میتواند در ارزیابی برنامههای مشابه، چه در سطح ملی و چه در همکاریهای بینالمللی، اهمیت تعیینکننده داشته باشد.
لینک کپی شد
گزارش خطا
ارسال دیدگاه