آیندهای که جوانان میسازند: مروری بر روز جهانی جوانان ۲۰۲۶ و مسیر مشارکت سمنها در عرصه بینالمللی
روز جهانی جوانان در سال ۲۰۲۶ با شعار «زمینههای متفاوت، آرمانهای مشترک» (Different Contexts, Common Aspirations)، یادآور این واقعیت امروزین جهان است که اگرچه زیستبوم ملی و محلی هر یک از جوانان، مسیر زندگی آنها را به شیوهای ویژه رقم میزند، اما دغدغهها و آرمانهای جوانان در جامعهی جهانی تقریباً همگانی است. جوانان در سراسر جهان، فارغ از مرزهای جغرافیایی، به دنبال کرامت انسانی، فرصتهای برابر، مشارکت مؤثر در جامعه، کار شایسته، آموزش باکیفیت و آیندهای پایدار هستند. این آرمانهای مشترک، نقطهی اتکای ما برای ساختن جهانی عادلانهتر است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در پیامی به مناسبت این روز تأکید کرده است:
«جوانان امروز، پیشگامان نوآوری و سازماندهی هستند. اما برای گام نهادن در مسیر پیشرفتی چشمگیر، به مهارتهایی نیاز دارند که آینده را میسازند؛ مهارتهایی همچون تفکر نقادانه، توانایی حل مسئله، و سواد دیجیتال.»
تمرکز ویژه بر آسیبپذیرترین مناطق
روز جهانی جوانان در سال ۲۰۲۶ یادآور یک واقعیت بنیادین است: آیندهٔ جوامع نه صرفاً با افزایش جمعیت تحصیلکرده، بلکه با پرورش نسلی ساخته میشود که توانایی اندیشیدن، حل مسئله، سازگاری با تحولات فناوری و مشارکت مؤثر در تصمیمگیری را داشته باشد. در جهانی که هوش مصنوعی، بحرانهای اقلیمی، نااطمینانی اقتصادی و دگرگونی بازار کار، قواعد زندگی و اشتغال را با سرعتی بیسابقه تغییر میدهند، سرمایهگذاری در مهارتهای جوانان دیگر یک انتخاب توسعهای نیست؛ ضرورتی راهبردی برای تابآوری و ثبات آینده است. هماکنون، جهان میزبان نزدیک به ۱٫۳ میلیارد جوان در بازهی سنی ۱۵ تا ۲۴ سال است که این نسل، بزرگترین جمعیت جوان در تاریخ بشر را تشکیل میدهد (۱۶ درصد از جمعیت جهان) و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰، یعنی همزمان با موعد نهایی اهداف توسعهی پایدار (SDGs)، جمعیت جوانان جهان ۷ درصد رشد کند و به رقم ۱٫۳ میلیارد نفری برسد.
از سوی دیگر تا سال ۲۰۵۰، سهم جوانان ساکن در کشورهای با درآمد پایین و پایینتر از متوسط به ۶۹ درصد خواهد رسید (در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۹ درصد بوده است) و در نقطهی مقابل، جمعیت جوانان در کشورهای با درآمد بالا و بالاتر از متوسط، نزدیک به ۲۴ درصد کاهش خواهد یافت. همچینی در حوزهی سلامت، آمار هشداردهنده است: جراحات و آسیبهای جسمی، عامل نزدیک به نیمی از مرگومیر جوانان در کشورهای کمدرآمد، و بیش از نیمی از آن را در کشورهای با درآمد بالاتر از متوسط و پردرآمد تشکیل میدهد که ضرورت توجه به سلامت و ایمنی جوانان را دوچندان میکند.
در چنین شرایطی جوانان، با چالشهای چندلایهای دستوپنجه نرم میکنند که ریشه در فقر، تغییرات اقلیمی مخرب، انزوای جغرافیایی، فرصتهای محدود اقتصادی و بیعدالتی عمیق دیجیتالی دارد. شکاف دیجیتال صرفاً یک مسئلهی فنی نیست، بلکه یک مسئلهی عدالت اجتماعی، اقتصادی و توسعهای است. در دنیای امروز که فناوری به بخش جداییناپذیر زندگی، آموزش و کار تبدیل شده است، عدم دسترسی عادلانه به آن، گروههای محروم را در چرخهی فقر و عقبماندگی نگه میدارد. به همین دلیل، سازمان ملل در روز جهانی جوانان ۲۰۲۶ بر لزوم سرمایهگذاری در مهارتهای دیجیتال و دسترسی عادلانه به فناوری برای همهی جوانان، بهویژه آنهایی که در مناطق محروم زندگی میکنند، تأکید ویژهای دارد.
با وجود همه مشکلات جوانان در عین مواجهه با دشوارترین شرایط، تابآوری، رهبری و نوآوری خود را در پیشبرد اهداف توسعهی پایدار در جوامع خویش به اثبات رساندهاند و الگویی الهامبخش برای جهانیان هستند. به همین دلیل سازمان ملل متحد الزامات توسعهی جوانان را در رویکردهای زیر برنامهریزی میکند و از دولتها و سازمانهای مردمنهاد فعال در این حوزه میخواهد تا بدان پایبند باشند.
۱. همبستگی جهانی (Global Solidarity): توسعهی پایدار و شکوفایی جوانان، مسئولیتی جمعی و فراملی است. این زیرمحور بر اهمیت همکاریهای بینالمللی، مشارکتهای راهبردی، و دسترسی عادلانه به فرصتها و منابعی تأکید دارد که زمینهی رشد جوانان را در هر نقطهای از جهان فراهم میآورد.
۲. چالشهای مشترک (Shared Challenges): جوانان کشورهای مختلف، امروزه با چالشهای بههمپیوستهای نظیر بحران اشتغال، نابرابری آموزشی، تغییرات اقلیمی، شمول دیجیتال و مسائل سلامت روان مواجهاند. این زیرمحور، بستری برای گفتوگو و ارائهی پاسخهای دستهجمعی بر اساس تجربهی زیستهی خود جوانان فراهم میآورد.
۳. نوآوری جوانان (Youth Innovation): از اقدامات اقلیمی و کارآفرینی دیجیتال گرفته تا طرحهای محلی و نوآوری اجتماعی، جوانان حتی در بسترهای کمبهره نیز رهبری خود را به اثبات رساندهاند. این زیرمحور، ضمن پاسداشت این دستاوردها، بستری برای همکاری و اشتراکگذاری دانش میان جوانان خلاق جهان ایجاد میکند.
۴. مهارتهای آماده برای آینده (Future-Ready Skills): مجموعهای از دانشها، تواناییها و نگرشهایی است که جوانان را قادر میسازد در محیطی پیچیده و دائماً در حال تغییر، تصمیم بگیرند، یاد بگیرند، همکاری کنند و ارزش بیافرینند. در این چارچوب، سواد دیجیتال و سواد هوش مصنوعی ضروریاند، اما کافی نیستند. آموزش یک نرمافزار یا ابزار هوش مصنوعی ممکن است در کوتاهمدت سودمند باشد، اما ابزارها بهسرعت تغییر میکنند. آنچه ماندگارتر است، توانایی یادگیری مستمر، تحلیل اطلاعات، تشخیص خطا، ارزیابی اعتبار منابع، حل مسئله و سازگاری با شرایط تازه است.
ابتکارات جهانی سازمانهای بینالمللی غیردولتی در رابطه با مهارتهای آماده برای آینده
توانمندسازی جوانان با رویکرد آماده برای آینده، بدان معناست که سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزه جوانان یا ارکان دولتی متصدی امور جوانان باید اطمینان حاصل نمایند که هر جوانی، در هر کجای جهان، بتواند بهطور عادلانه به مهارتها دسترسی داشته باشد. در دنیای امروز، نداشتن سواد دیجیتال یا آشنایی با هوش مصنوعی، به اندازهی نداشتن آب آشامیدنی، یک محرومیت جدی محسوب میشود.
در همین راستا، دفتر جوانان سازمان ملل با همکاری گروه اساندپی گلوبال (S&P Global) و بنیاد خیریهی آن، کمپین جهانی «گامبهپیش» (StepForward) را راهاندازی کرده است. این طرح که با بودجهای ۱۰ میلیون دلاری پشتیبانی میشود، یک برنامهی سهساله است تا صدای جوانان را در مورد آیندهی مهارتها و اشتغال به گوش جهانیان برساند و تلاش میکند تا برنامههای آموزشی را با نیازهای بومی هر منطقه هماهنگ کند.
این کمپین از راههای مختلفی مثل روایتگریِ داستانهای موفقیت، گفتوگوهای آنلاین، مشاوره با خود جوانان و برگزاری رویدادهای جهانی، فضایی امن و جذاب فراهم کرده تا جوانان با هر پیشینهای بتوانند از موانعی که سر راه یادگیری مهارتهای جدید یا پیدا کردن کار شایسته داشتهاند، بگویند و راهحلهای خلاقانهی خود را با دیگران به اشتراک بگذارند. به عبارت سادهتر، این طرح نه فقط به فکر آموزش است، بلکه میخواهد از تجربهی زیستهی خود جوانان برای ساختن مسیرهای مهارتی عادلانهتر استفاده کند.
بهترین راه برای مشارکت، تعامل با این کمپین از طریق کانالهای مجازی دفتر جوانان سازمان ملل (مانند لینکدین یا وبسایت رسمی) است. با دنبال کردن این کانالها و استفاده از هشتگهای مرتبط مانند #StepForward و #FutureReady، میتوانید در گفتوگوهای جهانی شرکت کنید و صدای سازمان خود را به گوش برسانید.
نقش سازمانهای مردمنهاد در مجمع جوانان شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد
مجمع جوانان شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد (ECOSOC Youth Forum) از سال ۲۰۱۲ بهعنوان ابتکاری سالانه زیر نظر رئیس شورا برگزار میشود. این مجمع طی بیش از یک دهه به بزرگترین گردهمایی سالانهٔ جوانان در چارچوب سازمان ملل و یکی از مهمترین بسترهای گفتوگوی مستقیم میان جوانان، دولتهای عضو، نهادهای سازمان ملل و جامعهٔ مدنی تبدیل شده است. اهمیت مجمع تنها در فرصت شبکهسازی یا حضور در مقر سازمان ملل نیست. جمعبندی مباحث آن بهعنوان یک ورودی غیررسمی در اختیار مجمع عالیرتبهٔ سیاسی توسعهٔ پایدار (HLPF) قرار میگیرد و عناصر کلیدی آن میتواند در اعلامیهٔ وزارتی سالانه منعکس شود. ازاینرو، مجمع جوانان اکوسوک یکی از کانالهایی است که از طریق آن تجربههای محلی جوانان میتواند وارد چرخهٔ سیاستگذاری جهانی شود.
مسیر واقعبینانهٔ مشارکت یک سازمان مردمنهاد ایرانی
از آنجا که مجمع جوانان اکوسوک ۲۰۲۶ در ماه آوریل برگزار شده است، یک سازمان ایرانی باید برنامهٔ خود را از اکنون بر دورهٔ بعدی مجمع و فراخوانهای مقدماتی آن متمرکز کند. مسیر عملی را میتوان در هفت مرحله دنبال کرد.
۱. ایجاد پروندهٔ بینالمللی قابل اتکا: سازمان باید پیش از درخواست حضور، مجموعهای روشن و مستند از سوابق خود آماده کند: اساسنامه و مدارک ثبت رسمی، گزارش فعالیت، صورتهای مالی، ساختار حکمرانی، سیاستهای حفاظت از جوانان، برنامههای اجراشده، شاخصهای تأثیر، تصاویر و مستندات و نسخهٔ انگلیسی وبسایت و معرفینامهٔ سازمان. برای حضور مؤثر در مجامع بینالمللی، ادعای «فعالیت در حوزهٔ جوانان» کافی نیست. سازمان باید بتواند نشان دهد چه مسئلهای را حل کرده، چند جوان را پوشش داده، چه تغییری ایجاد شده و تجربهٔ آن چه ارتباطی با اهداف توسعهٔ پایدار دارد.
۲. اقدام برای وضعیت مشورتی اکوسوک: دریافت وضعیت مشورتی (Consultative Status) یکی از مهمترین مسیرهای نهادی برای ارتباط مستمر یک سازمان غیردولتی با سازمان ملل است. سازمانهای ملی، منطقهای و بینالمللی غیرانتفاعی امکان درخواست این جایگاه را دارند و سازمان متقاضی باید در زمان ارائهٔ درخواست، دستکم دو سال سابقهٔ ثبت رسمی داشته باشد. این وضعیت دسترسی سازمان را به اکوسوک، برخی نهادهای تابعه و فرصتهای ثبتنام در نشستها افزایش میدهد. بااینحال، دریافت وضعیت مشورتی بهخودیخود دعوت به مجمع جوانان، جایگاه سخنرانی، تأمین هزینهٔ سفر یا صدور ویزا را تضمین نمیکند.
۳. ورود به شبکههای رسمی جوانان: وضعیت مشورتی تنها مسیر حضور در مجمع نیست. مشارکت جوانان در این رویداد عمدتاً از طریق دعوت، انتخاب شبکهای و ثبتنامهای رسمی انجام میشود. به همین دلیل، یک سازمان ایرانی باید پیش از زمان فراخوان، در مشورتهای منطقهای، نشستهای آنلاین، گروههای کاری موضوعی و شبکههای جوانمحور یا جوانراهبر مرتبط حضور مستمر داشته باشد. ارسال ناگهانی یک درخواست در آستانهٔ مجمع، معمولاً اثربخشی کمتری از مشارکت مداوم در شبکهها، ارائهٔ محتوای تخصصی و ایجاد سابقهٔ همکاری دارد.
۴. انتخاب نمایندهٔ مناسب: نمایندهٔ سازمان نباید تنها براساس جایگاه اداری انتخاب شود. بهترین گزینه، جوانی است که هم تجربهٔ میدانی مرتبط داشته باشد و هم بتواند مسئله، راهحل و شواهد سازمان را به زبان روشن ارائه کند. این نماینده باید برای گفتوگو به زبان انگلیسی، ارائهٔ کوتاه، مذاکره، شبکهسازی و پاسخگویی به پرسشهای تخصصی آماده شود.
۵. اقدام برای سخنرانی، مشورتهای منطقهای و رویداد جانبی: فرصتهای سخنرانی و مشارکت محتوایی معمولاً از طریق فراخوانهای هر نشست، مشورتهای منطقهای و شبکههای همسازماندهنده اعلام میشود. معیارها، قالب درخواست و مهلتها ممکن است هر سال تغییر کند؛ بنابراین، سازمان باید صفحهٔ رسمی مجمع و اطلاعیههای شبکههای مرتبط را از ابتدای سال میلادی پیگیری کند. برگزاری رویداد جانبی نیز یکی از مؤثرترین روشهای ارائهٔ تجربهٔ یک سازمان مردمنهاد است. تشکیل ائتلاف با یک سازمان دارای وضعیت مشورتی، دانشگاه، شبکهٔ جوانان، نهاد بینالمللی یا شریک منطقهای میتواند کیفیت و اعتبار پیشنهاد را افزایش دهد؛ البته شرایط دقیق باید براساس دستورالعمل همان دوره تنظیم شود.
۶. برنامهریزی برای مشارکت فراتر از حضور فیزیکی: حضور در نیویورک تنها شکل مشارکت نیست. نشستهای مقدماتی، مشورتهای مجازی، رویدادهای جانبی آنلاین، شبکهسازی موضوعی و ارائهٔ مستندات سیاستی میتواند حتی بدون سفر نیز برای سازمان جایگاه ایجاد کند.
۷. تبدیل حضور به یک فرایند مستمر: ارزش حضور در مجمع با پایان رویداد تمام نمیشود. سازمان باید پس از نشست، ارتباط با شرکا را ادامه دهد، گزارش فارسی و انگلیسی منتشر کند، توصیههای مطرحشده را با برنامههای داخلی پیوند دهد و برای ارائهٔ تجربهٔ خود به فرایندهای بعدی اکوسوک و HLPF آماده شود. هدف نهایی نباید صرفاً ثبت یک عکس در مقر سازمان ملل باشد؛ بلکه باید ایجاد مشارکت، انتقال دانش، جذب حمایت تخصصی، ورود تجربههای ایرانی به گفتوگوهای جهانی و بازگرداندن دستاوردهای بینالمللی به جامعهٔ محلی باشد.
زهرا میرابیان
منابع :