توانمندسازی پایدار، مهمترین دستاورد کارآفرینی اجتماعی است
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، صد و سی و دومین نشست «یک چای، یک تجربه» به میزبانی آکادمی خیر ایران، با حضور فعالان حوزه نیکوکاری و سازمانهای مردمنهاد برگزار شد. در این نشست، دکتر گلناز گیلکی نظامی، مدیرعامل مؤسسه خیریه ایزددوستان، از تجربه نزدیک به دو دهه فعالیت این مجموعه در حوزه توانمندسازی زنان، کارآفرینی اجتماعی و توسعه مشارکتهای مردمی سخن گفت؛ تجربهای که از یک جمع کوچک دغدغهمند آغاز شد و امروز به الگویی در زمینه اشتغال اجتماعی، نظام داوطلبی و انتقال تجربه تبدیل شده است.
از یک دغدغه مشترک تا شکلگیری یک مؤسسه
دکتر گیلکی در ابتدای سخنان خود، به چگونگی شکلگیری مؤسسه ایزددوستان اشاره کرد و گفت این مجموعه در اوایل دهه ۱۳۸۰ با همراهی گروهی از زنان با پیشینههای حرفهای مختلف، از جمله پزشک، وکیل، کارآفرین، معلم و خانهدار، فعالیت خود را آغاز کرد و در سال ۱۳۸۵ به ثبت رسمی رسید.
به گفته وی، این گروه از ابتدا تلاش داشت به جای ارائه کمکهای مقطعی، راهی برای حل ریشهای مشکلات زنان و خانوادههای آسیبپذیر پیدا کند؛ مسیری که به مرور زمان از حمایتهای معیشتی فاصله گرفت و به سمت آموزش، توانمندسازی و ایجاد فرصتهای پایدار اقتصادی حرکت کرد.
وی تأکید کرد که مأموریتهای مؤسسه در طول سالها بارها بازنگری شده تا متناسب با نیازهای جامعه و تجربههای عملی، روشهای اجرایی آن اصلاح شود.
توانمندسازی یعنی ساختن مسیر، نه توزیع کمک
مدیرعامل ایزددوستان با بیان اینکه اشتغالزایی در این مؤسسه طی سالها دستخوش تغییر شده است، گفت در ابتدا تمرکز بر کسبوکارهای خانگی و مشاغل کوچک بود، اما به تدریج شبکهسازی، توسعه بازار و کارآفرینی اجتماعی به محور اصلی فعالیتها تبدیل شد.
کارآفرینی اجتماعی نباید برای خیریه کار کند؛ کارآفرینی اجتماعی باید خودش را تغذیه کند و مأموریت خودش را پیش ببرد.
او افزود این تغییر رویکرد باعث شد مؤسسه تنها به آموزش یا پرداخت تسهیلات اکتفا نکند، بلکه برای فروش محصولات، برندسازی، بازارسازی و حضور تولیدکنندگان در بازار نیز برنامهریزی کند؛ اقدامی که زمینه پایداری بسیاری از کسبوکارهای خرد را فراهم کرده است.
از «فرهنگ داوطلبی» تا «نظام داوطلبی»
یکی از مهمترین محورهای این نشست، توضیح دکتر گیلکی درباره تفاوت «فرهنگ داوطلبی» و «نظام داوطلبی» بود. او با اشاره به تجربه ایزددوستان گفت بسیاری از سازمانهای مردمنهاد به دنبال جذب داوطلب هستند، اما آنچه ماندگاری یک مجموعه را تضمین میکند، طراحی یک نظام منسجم برای حضور، آموزش، انتقال تجربه و تعریف مسئولیتهای مشخص برای داوطلبان است.
به گفته وی، در این مؤسسه اعضای هیئت امنا و هیئت مدیره خود بخشی از این نظام هستند و هر فرد، فارغ از جایگاه سازمانی، مأموریت مشخصی در پیشبرد فعالیتها دارد.
«ما فقط فرهنگ داوطلبی نداریم؛ نظام داوطلبی داریم. داوطلب وارد ساختاری میشود که مسیر، تجربه و مسئولیتهای آن از قبل طراحی شده است.»
هیچ شکستی بیفایده نبود
دکتر گیلکی در بخش دیگری از سخنان خود، «تجربهنگاری» را یکی از مهمترین سرمایههای یک سازمان مردمنهاد دانست. وی توضیح داد که در ایزددوستان، نه تنها موفقیتها، بلکه شکستها، خطاها، نارضایتیها و حتی پروژههای نیمهتمام نیز ثبت و تحلیل میشوند تا در تصمیمهای آینده مورد استفاده قرار گیرند. به گفته او، همین تجربههای مستند باعث شده مؤسسه بسیاری از خطاهای گذشته را تکرار نکند و همواره مسیر خود را اصلاح کند.
«هیچ پروژهای نبود که چیزی به ما یاد نداده باشد؛ حتی شکستها.»
دوشنبهبازار؛ بازاری برای فروش یا مدرسهای برای کارآفرینی؟
بخش دیگری از نشست به معرفی پروژه «دوشنبهبازار» اختصاص داشت؛ طرحی که از سال ۱۳۹۵ با هدف حمایت از تولیدکنندگان خرد و ایجاد بازار برای محصولات آنان آغاز شد.
دکتر گیلکی توضیح داد که این پروژه در طول سالهای فعالیت خود چندین بار بازطراحی شده و تجربههای مختلفی را پشت سر گذاشته است؛ از شیوههای اولیه فروش گرفته تا ایجاد زیرساختهای معرفی و برندینگ برای تولیدکنندگان. به گفته وی، هدف اصلی دوشنبهبازار صرفاً فروش کالا نیست، بلکه کمک به تولیدکنندگان برای ورود مستقل به بازار و شناخته شدن برند آنهاست.
در ایزددوستان، نهتنها موفقیتها، بلکه شکستها، خطاها و تجربههای ناموفق نیز ثبت و تحلیل میشوند تا به سرمایهای برای تصمیمگیریهای آینده تبدیل شوند.
او تأکید کرد:«هرچه بیشتر از ما الگو بگیرند، خوشحالتریم؛ چون مأموریت یک سازمان مردمنهاد، گسترش اثر اجتماعی است، نه انحصار تجربه.»
احیای یک هنر فراموششده در دل روستا
یکی از روایتهای جذاب این نشست، تجربه احیای هنر «چادرشببافی» در روستای موسیکلایه از توابع املش بود.
مدیرعامل ایزددوستان گفت این هنر که سالها بخشی از هویت منطقه به شمار میرفت، به تدریج رو به فراموشی رفته بود، اما مؤسسه با آموزش زنان روستا، راهاندازی هفت کارگاه خانگی و ایجاد بازار فروش برای محصولات، توانست زمینه احیای دوباره این هنر را فراهم کند.
او افزود مربیان این طرح نیز متعهد شدهاند آموزش این هنر را برای سالهای آینده به صورت رایگان در همان منطقه ادامه دهند تا دانش و مهارت آن در روستا باقی بماند.
گیلبانو؛ حلقه اتصال تولیدکننده و بازار
دکتر گیلکی در ادامه به معرفی «گیلبانو» پرداخت؛ مجموعهای که به گفته او، خروجی عملی پروژههای کارآفرینی اجتماعی ایزددوستان است.
وی توضیح داد که گیلبانو تنها یک فضای فروش نیست، بلکه محلی برای معرفی تولیدکنندگان، برگزاری رویدادها، توسعه بازار، ارتباط مستقیم تولیدکننده و مشتری و معرفی ظرفیتهای صنایعدستی و خوراک بومی گیلان است. او گفت این مجموعه تلاش کرده با استفاده از ظرفیت گردشگری و برند شهر خلاق خوراکشناسی رشت، فرصتهای جدیدی برای فروش محصولات زنان کارآفرین ایجاد کند.
ایزددوستان با آموزش زنان روستای موسیکلایه، راهاندازی کارگاههای خانگی و ایجاد بازار فروش، زمینه احیای هنر چادرشببافی و بازگشت آن به چرخه اقتصاد محلی را فراهم کرده است.
«کارآفرینی اجتماعی نباید برای خیریه کار کند»
شاید مهمترین بخش سخنان مدیرعامل ایزددوستان، نگاه او به نسبت میان خیریه و کارآفرینی اجتماعی بود. او با تأکید بر اینکه بسیاری از خیریهها تلاش میکنند از پروژههای اقتصادی خود برای تأمین منابع مالی استفاده کنند، گفت ایزددوستان مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است.
«کارآفرینی اجتماعی نباید برای خیریه کار کند؛ کارآفرینی اجتماعی باید خودش را تغذیه کند و مأموریت خودش را پیش ببرد.»
به گفته وی، زمانی که یک کسبوکار اجتماعی به مرحله خودگردانی برسد، میتواند بدون وابستگی به خیریه به فعالیت ادامه دهد و مأموریت اصلی خود، یعنی توانمندسازی جامعه هدف را دنبال کند.
انتقال تجربه؛ مسئولیتی برای آینده
در بخش پرسش و پاسخ، حاضران درباره امکان توسعه این الگو در سایر استانها، تشکیل شبکههای کارآفرینی اجتماعی، استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت سازمانهای مردمنهاد و تجربههای بینالمللی مؤسسه پرسشهایی مطرح کردند.
دکتر گیلکی در پاسخ، بر ضرورت انتقال دانش و تجربه میان سازمانهای مردمنهاد تأکید کرد و گفت بسیاری از تجربههای موفق زمانی ارزشمند خواهند بود که امکان تکرار و بومیسازی آنها در سایر مناطق کشور فراهم شود. او در پایان سخنان خود گفت:
«هرچه داریم میراث است و امانت؛ وظیفه ما انتقال تجربه به نسلهای بعد است.»