به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در سال ۲۰۲۵، خیریههای انگلیس شاهد کاهشی قابل توجه در تعداد «ادغامهای رسمی خیریه» (Charity Merger) بود. بر اساس دادههای منتشر شده توسط کمیسیون خیریههای انگلستان و ولز، تعداد ادغامها نسبت به سال قبل حدود ۱۰ درصد کاهش یافته و از ۱۴۹ ادغام در سال ۲۰۲۴ به ۱۳۴ ادغام در سال ۲۰۲۵ رسیده است. این کاهش، پس از یک دوره افزایشی پایدار که با فشارهای مالی ناشی از همهگیری کووید-۱۹ و بحران هزینههای زندگی تشدید شده بود، توجه کارشناسان و فعالان این بخش را به خود جلب کرده است.
کاهش ۱۰ درصدی در سال ۲۰۲۵، نشاندهنده تغییر قابل توجهی در روند است. برای درک بهتر این موضوع، نگاهی به سالهای گذشته ضروری است. تعداد ادغامها از ۱۱۱ مورد در سال ۲۰۲۱، به ۱۲۹ مورد در سال ۲۰۲۲ و سپس به ۱۴۹ مورد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته بود. این افزایش تدریجی عموماً به فشارهای مالی بیسابقه، کاهش درآمدها، افزایش هزینههای عملیاتی و رقابت شدید بر سر جذب کمکهای مردمی نسبت داده میشد. در آن دوره، ادغام اغلب به عنوان یک راهبرد بقا و تضمین تداوم ارائه خدمات به ذینفعان در نظر گرفته میشد.
با این حال، رقم ۱۳۴ ادغام در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که ممکن است این موج به اوج خود رسیده باشد. لازم به ذکر است که این آمار تنها شامل ادغامهای رسمی ثبتشده نزد کمیسیون خیریهها میشود و همکاریهای غیررسمی، مشارکتهای استراتژیک یا توافقهای اداری مشترک را در بر نمیگیرد. بنابراین، امکان دارد که سازمانها در حال اتخاذ مدلهای انعطافپذیرتر و کمهزینهتری برای همکاری باشند.
عوامل مؤثر بر کاهش ادغامها:
کارشناسان و تحلیلگران «موسسه ارزیابی خیریهها» (Third Sector)، که مساله کاهش ادغام خیریهها را در انگلیس رصد کردهاند چندین دلیل احتمالی را برای این کاهش مطرح میکنند:
۱. تثبیت نسبی اقتصادی: اگرچه چالشهای مالی همچنان پابرجاست، اما شدت بحرانهای حاد اولیه همهگیری و شوک انرژی ممکن است برای برخی سازمانها کاهش یافته باشد. این ثبات نسبی میتواند فوریت تصمیم به ادغام را کم کند و به سازمانها فرصت بیشتری برای جستجوی گزینههای جایگزین بدهد.
۲. هزینه و پیچیدگی خودِ فرآیند ادغام: ادغام دو یا چند سازمان خیریه، فرآیندی پرهزینه، زمانبر و بسیار پیچیده است. این فرآیند میتواند شامل ادغام سیستمهای فناوری اطلاعات، یکسانسازی فرهنگهای سازمانی متفاوت، حل مسائل حقوقی و استخدامی، و مدیریت ارتباط با ذینفعان باشد. بسیاری از سازمانها ممکن است به این نتیجه برسند که هزینهها و اختلالات ناشی از ادغام، از منافع بلندمدت آن بیشتر است، به خصوص اگر هر سازمان بتواند به تنهایی به کار خود ادامه دهد.
۳. گرایش به همکاریهای سبکتر و مشارکتهای پروژهمحور: به جای ورود به یک ادغام کامل و دائمی، خیریهها ممکن است بیشتر به سمت ایجاد اتحادهای موقت، مشارکت در اجرای پروژههای خاص، یا اشتراکگذاری خدمات پشتیبان (مانند امور مالی، منابع انسانی یا فناوری) تمایل پیدا کرده باشند. این مدلها، انعطافپذیری بیشتری را حفظ میکنند و ریسک کمتری دارند.
۴. تمایل به حفظ هویت و ماموریت مستقل: برای بسیاری از خیریهها، هویت، تاریخچه و مأموریت ویژه آنها بسیار ارزشمند است. ترس از از دست دادن این ویژگیهای منحصربهفرد در یک ساختار ادغامشده بزرگتر، میتواند یک مانع روانی و استراتژیک قدرتمند باشد. هیأتهای مدیره و حامیان وفادار ممکن است در برابر ادغامی که به معنای محو نام یا تغییر جهت سازمان باشد، مقاومت کنند.
۵. کمبود منابع برای مدیریت فرآیند: همان فشارهای مالی که انگیزه ادغام را ایجاد میکند، میتواند توانایی سازمان را برای تأمین هزینههای حقوقی، مشاورهای و عملیاتی مورد نیاز برای اجرای موفق یک ادغام نیز محدود کند. در شرایط دشوار، اولویت ممکن است صرفاً بر ادامه کار روزمره متمرکز باشد.
ادغام خیریهها چگونه است؟
ادغام خیریه به معنای ترکیب قانونی و ساختاری دو یا چند سازمان غیرانتفاعی مستقل، در قالب یک نهاد واحد جدید است. این کار فراتر از یک همکاری ساده است و به انتقال تمام داراییها، تعهدات، کارکنان و فعالیتهای خیریههای ادغامشونده به یک موجودیت قانونی واحد منجر میشود. پس از ادغام، خیریههای قبلی یا منحل میشوند یا هویت مستقل خود را از دست میدهند و تحت یک اساسنامه، یک هیئتامنا و یک نام به کار خود ادامه میدهند.
هدف اصلی از این اقدام، معمولاً تقویت مأموریت خیرخواهانه و استفاده کارآمدتر از منابع است. دلایل آن میتواند شامل مواردی مانند دوری از موازیکاری در یک حوزه خدماتی خاص، مقابله با چالشهای مالی پایدار، افزایش مقیاس برای تأثیرگذاری بیشتر، یا تضمین تداوم ارائه خدمات به ذینفعان در شرایط دشوار باشد. در اصل، فلسفه نهفته در ادغام این است که سازمانهای خیریه برای تحقق مأموریت خود ایجاد شدهاند، نه صرفاً برای بقای سازمانی. بنابراین، اگر ادغام بتواند آن مأموریت را به شکل مؤثرتری پیش ببرد، یک راهبرد منطقی و مسئولانه محسوب میشود.
فرآیند تشکیل و مراحل ادغام
فرآیند ادغام یک روند پیچیده، زمانبر و چندمرحلهای است که نیازمند دقت حقوقی و مدیریت قوی است. این فرآیند معمولاً مراحل کلیدی زیر را در بر میگیرد:
مرحله اول: بررسی و تصمیمگیری استراتژیک که با شناسایی انگیزهها و اهداف احتمالی ادغام آغاز میشود. هیئتامنای هر خیریه باید به طور مستقل و با در نظر گرفتن منافع ذینفعان خود، این سؤال را بررسی کند که آیا ادغام بهترین راه برای پیشبرد مأموریت سازمان است یا خیر. در این مرحله، جلسات اولیه بین رهبران سازمانها برای بحث درباره سازگاری اهداف و ارزشها برگزار میشود.
مرحله دوم: ارزیابی دقیق و جامع که پس از توافق اولیه، مرحله حیاتی «ارزیابی دقیق» آغاز میشود. در این مرحله، هر سازمان به طور شفاف اطلاعات کاملی از وضعیت مالی، تعهدات حقوقی و قراردادی، ساختار نیروی انسانی، داراییها، و حتی فرهنگ سازمانی خود در اختیار طرف مقابل قرار میدهد. هدف از این کار، شناسایی کامل فرصتها، ریسکهای پنهان (مانند بدهیهای ناشناخته یا دعاوی حقوقی) و میزان واقعی سازگاری دو سازمان است. این مرحله سنگ بنای یک ادغام موفق است.
مرحله سوم: طراحی ساختار و اخذ مجوزهای قانونی که در این مرحله، طرفین با مشاوره حقوقی، ساختار نهایی ادغام را انتخاب میکنند. سه الگوی رایج شامل انتقال دارایی یک خیریه به خیریه دیگر و انحلال آن، ایجاد یک خیریه کاملاً جدید و انتقال دارایی هر دو به آن، یا تشکیل یک ساختار گروهی است که در آن یک خیریه کنترل خیریه دیگر را بر عهده میگیرد. همزمان، برای پیشبرد قانونی فرآیند، باید مجوزهای لازم از نهادهای نظارتی مانند کمیسیون خیریههای انگلستان و ولز اخذ شود. این مجوزها به ویژه در صورتی که ادغام منجر به تغییر در اهداف مندرج در اساسنامه خیریه شود، کاملاً ضروری است.
مرحله چهاره: مذاکره نهایی و انعقاد توافقنامه است و تمام جزئیات فنی و حقوقی ادغام در اسناد قانونی رسمی میشود. مهمترین این اسناد، «توافقنامه انتقال» است که جزئیات دقیق داراییها و تعهدات منتقلشونده را مشخص میکند. همچنین، طبق مقررات «TUPE» (مقررات انتقال مشاغل)، حقوق کارکنان باید حفظ شود و انتقال آنان به کارفرمای جدید (خیریه ادغامشده) به صورت قانونی انجام گیرد.
مرحله پنجم: اجرا و یکپارچهسازی عملیاتی است که پس از امضای نهایی اسناد، مرحله اجرا آغاز میشود. این مرحله شامل انتقال رسمی حسابهای بانکی، ملک، قراردادها و سایر داراییها، ادغام سیستمهای فناوری اطلاعات و ارتباطات، و یکپارچهسازی تیمها و فعالیتهای عملیاتی تحت مدیریت جدید است. همچنین، طبق قانون، جزئیات ادغام باید در «ثبت ادغام خیریهها» به صورت عمومی ثبت شود.
مرحله ششم: ارزیابی و تثبیت پس از ادغام با امضای اسناد به پایان نمیرسد. ماهها پس از آن، مدیریت جدید باید بر دستیابی به اهداف ادغام نظارت کند و چالشهای ناشی از یکپارچهسازی دو فرهنگ سازمانی متفاوت، سیستمهای کاری و انتظارات ذینفعان را مدیریت نماید. ارزیابی مستمر این مرحله برای تحقق کامل منافع مورد انتظار از ادغام حیاتی است.
در طول فرآیند ادغام یک خیریه، ارتباطات شفاف و مداوم با تمام ذینفعان شامل کارکنان، داوطلبان، ذینفعان، اهداکنندگان و عموم مردم، برای کسب حمایت و مدیریت اضطراب و عدم اطمینان، از عوامل کلیدی موفقیت محسوب میشود.
گذار از ادغام: همکاری هوشمندانه، فصل نوین خیریههای انگلیس
کاهش شمار ادغامهای رسمی در سال گذشته، صرفاً یک نوسان آماری ساده نیست، بلکه نشانگر بلوغ راهبردی و واقعبینی روزافزون در بخش خیریه انگلیس است. به نظر میرسد سازمانهای غیرانتفاعی، پس از تجربه فشار شدید برای بقا که آنان را به سمت ادغامهای کلان سوق میداد، اکنون در حال تعدیل مسیر خود هستند. آنها به جای پرداخت هزینههای گزاف و پیچیدگیهای طاقتفرسای یک ادغام کامل، به طور فزایندهای به سمت مدلهای همکاری چابکتر، کمهزینهتر و کمریسکتر مانند مشارکتهای پروژهمحور، اتحادهای موقت و اشتراکگذاری خدمات روی آوردهاند.
این تغییر رویکرد، هم بازتابی از «تثبیت نسبی» پس از اوج بحرانها است و هم پاسخی عملی به موانع ذاتی ادغام، از جمله دشواری حفظ هویت منحصربهفرد و یکپارچهسازی فرهنگهای سازمانی متفاوت. درواقع، خیریهها پی بردهاند که «ادغام» تنها راه تقویت مأموریت نیست. چشمانداز آینده، نه با کاهش روحیه همکاری، بلکه با تنوعبخشی به اشکال آن تعریف میشود. موفقیت در این فضای جدید، منوط به توانایی رهبران خیریهها در خلق پیوندهای استراتژیک هوشمندانهای است که ضمن صیانت از استقلال و مأموریت خاص هر نهاد، قدرت جمعی، کارایی و تأثیر اجتماعی آنان را به حداکثر برساند. این تحول، فصل نوینی از تابآوری و نوآوری در بخش خیریه بریتانیا را رقم میزند.
منبع:
