گفت‌وگو با مدیرعامل خیریه دا:

تمرکز تخصصی بر کودکان زیر سه سال؛ تجربه‌ای متفاوت در کار خیر

سه سال نخست زندگی، دوره‌ای تعیین‌کننده در شکل‌گیری سلامت جسمی، روانی و حتی آینده اجتماعی هر انسان است؛ با این حال، این بازه حساس هنوز آن‌گونه که باید در کانون سیاستگذاری‌ها و حمایت‌های هدفمند قرار نگرفته است. مدیرعامل خیریه «دا» در گفت‌و‌گو با خیر ایران از تجربه تمرکز تخصصی بر کودکان صفر تا سه سال سخن می‌گوید؛ رویکردی که تلاش دارد با حمایت مستمر، پایش رشد و آموزش خانواده‌ها، دانه‌های کوچک امروز را برای فردای جامعه توانمند کند.

کد خبر: ۴۹۴۰

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۴:۰۱

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، کودکی، به‌ویژه سه سال نخست زندگی، دوره‌ای طلایی در شکل‌گیری سلامت جسم و روان انسان است؛ دوره‌ای که بسیاری از متخصصان آن را زیربنای آینده فرد و جامعه می‌دانند. در همین چارچوب، برخی خیریه‌ها رویکردی تخصصی و متمرکز بر این بازه سنی اتخاذ کرده‌اند. گفت‌وگوی پیش‌رو با مدیرعامل خیریه «دا»، روایت تجربه‌ای است از حمایت هدفمند از خردسالان خانواده‌های کم‌برخوردار و تأکید بر ضرورت همکاری میان نهادهای دولتی و مردمی برای تقویت این مسیر.

-لطفاً ابتدا خودتان را معرفی کنید و درباره فعالیت‌هایی که در این حوزه انجام می‌دهید توضیح بفرمایید.

بنده عزت الله سرلک، مدیرعامل خیریه «دا» حامی کودکان زیر سه سال هستم. از سال ۱۳۹۹ با جمعی از افراد خوش‌فکر و اساتید دانشگاه گرد هم آمدیم و به این نتیجه رسیدیم که کاری نسبتاً منحصر‌به‌فرد و تخصصی انجام دهیم. معمولاً خیریه‌ها فعالیت‌های متنوعی دارند، اما ما تصمیم گرفتیم به‌صورت متمرکز و تخصصی بر کودکان صفر تا سه سال تمرکز کنیم و از آنها حمایت کنیم.

در حال حاضر تیمی حدود ۷۰ تا ۸۰ نفره پشت این کار قرار دارد که همگی به‌صورت داوطلبانه و بدون هیچ‌گونه چشمداشت مالی فعالیت می‌کنند؛ مگر در مواردی که برای کودکان هزینه‌ای ضروری پیش بیاید و نیاز به استفاده از خدمات خاصی باشد. بخش قابل توجهی از این افراد را بانوانی تشکیل می‌دهند که پیگیر وضعیت رشد و سلامت جسمی و روحی کودکان هستند. این کودکان معمولاً پدر و مادر دارند، اما خانواده‌هایشان از تمکن مالی کافی برخوردار نیستند یا با مشکلات و گرفتاری‌هایی مواجه‌اند.

هر یک از این بانوان، مسئولیت پیگیری وضعیت یک یا دو کودک را برعهده دارند. ما هر ماه بر اساس نیاز هر کودک، بسته‌ای متناسب با شرایط او آماده می‌کنیم و در آخرین جمعه هر ماه این بسته‌ها توزیع می‌شود. طبیعتاً نیاز‌ها یکسان نیست؛ ممکن است کودکی شش‌ماهه، هفت‌ماهه یا یک‌ساله باشد و هر کدام اقتضائات خاص خود را داشته باشند.

اگر مادری به فرزند خود شیر می‌دهد، برای آن مادر نیز بسته‌های حمایتی تهیه می‌کنیم تا بتواند از تغذیه سالم‌تری برخوردار باشد. در مجموع، کودکان را تا حدود سه‌سالگی از نظر دارویی، بهداشتی و سایر نیاز‌های ضروری حمایت می‌کنیم.

-یعنی کار اصلی شما تهیه بسته‌های معیشتی برای کودکان زیر سه سال است؟

در کنار تهیه بسته‌های حمایتی، مراقبت از رشد و سلامت کودک نیز برای ما اهمیت دارد و وضعیت جسمی و روانی آنها را پیگیری می‌کنیم. در واقع حمایت ما همه‌جانبه است؛ هم از نظر مادی و هم از نظر جسمی و روانی.

-در حال حاضر چند کودک تحت پوشش دارید؟

در حال حاضر حدود ۷۰ کودک تحت پوشش داریم.

-فعالیت شما محدود به تهران است؟

عمدتاً در شهر تهران فعالیت می‌کنیم، اما در برخی شهرستان‌های اطراف و چند شهر بزرگ دیگر نیز کودکانی تحت پوشش داریم که بسته‌های حمایتی برای آنها از طریق پست ارسال می‌شود. چشم‌انداز ما این است که ان‌شاءالله فعالیت مجموعه در سطح ملی و حتی فراتر از آن گسترش یابد. از نظر تأمین منابع نیز به هیچ نهاد یا مجموعه‌ای وابسته نیستیم و تمامی فعالیت‌ها با کمک‌های مردمی انجام می‌شود.

-یعنی منابع مالی مجموعه فقط از طریق خیرین تأمین می‌شود؟

بله، منابع مالی ما مشخص است و از طریق کمک‌های خیرین تأمین می‌شود.

-اگر کودکی مبتلا به بیماری خاصی باشد، آیا در حوزه درمان هم ورود می‌کنید؟

اگر موردی از بیماری خاص وجود داشته باشد، پیگیری می‌کنیم و اقدامات لازم را انجام می‌دهیم. البته خوشبختانه تاکنون مورد حاد و ویژه‌ای که خارج از توان ما باشد نداشته‌ایم. اخیراً نیز مجموعه‌ای اعلام کرده که آمادگی دارد در حوزه درمان با ما همکاری کند.

-مجوز مجموعه را از کجا دریافت کردید؟

مجوز فعالیت ما از وزارت کشور صادر شده است.

-در این مسیر با چه چالش‌هایی مواجه بوده‌اید؟ به‌عنوان مدیرعامل، مهم‌ترین چالش‌های حوزه کار خیر را چه می‌دانید، به‌ویژه برای افرادی که می‌خواهند فعالیتی سامان‌مند و همراه با اطلاع‌رسانی مؤثر داشته باشند؟

به نظر من یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در این حوزه، مسئله اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی است. ما خودمان در این زمینه آن‌طور که باید موفق نبوده‌ایم. البته مبالغی به حساب مجموعه واریز می‌شود، اما این منابع باید صرف هزینه‌های کودکان شود و طبیعتاً لازم است منابع پایدارتری داشته باشیم تا بتوانیم با فراغ بال بیشتری در حوزه‌های فرهنگی و اطلاع‌رسانی نیز فعالیت کنیم.

در حال حاضر از جهت تمکن مالی و همچنین نیروی انسانی متخصصی که بتوانیم به‌صورت مستمر از نظر مالی پشتیبانی‌اش کنیم، با محدودیت‌هایی مواجه هستیم. فعالیت‌های ما بیشتر به‌صورت خودجوش و دلی پیش می‌رود و طبیعتاً برای گسترش کار و رسیدن به رضایت مطلوب، نیازمند حمایت بیشتری هستیم. به‌طور کلی، مهم‌ترین چالش را در حوزه اطلاع‌رسانی، فرهنگ‌سازی و کار فرهنگی می‌دانم؛ موضوعی که برای تقویت رسانه و معرفی بهتر فعالیت‌های مؤسسات خیریه ضروری است.

-وظیفه رسانه‌ها را در این زمینه چگونه ارزیابی می‌کنید؟

طبیعتاً یکی از رسالت‌های رسانه‌ها معرفی و تبیین فعالیت‌های این مجموعه‌هاست. اگر ارتباط مؤثرتری میان مؤسسات خیریه و رسانه‌ها برقرار شود، چشم‌انداز روشن‌تری برای این فعالیت‌ها شکل می‌گیرد و می‌توان گام‌های محکم‌تری در این مسیر برداشت.

-شما تا سال ۱۳۹۹ اشتغال دیگری هم داشتید، درست است؟

بله، ما برای تأمین معیشت خودمان شغل داریم و فعالیت خیریه منبع درآمد شخصی ما نیست.

-اگر معلم هم باشید، طبیعتاً شرایط برای شما سخت‌تر می‌شود. اگر بخواهیم جوان‌تر‌ها یا افرادی که صدای شما را می‌شنوند تشویق کنیم به انجام کار خیر، با چه استدلالی باید با آنها صحبت کرد؟ چون واقعاً در زندگی امروز، مشغله‌ها آن‌قدر زیاد است که کمتر کسی به فکر کمک به دیگران می‌افتد.

نگاه من این است که کار خیر، قبل از آن‌که به دیگران خیر برساند، به خود فرد خیر می‌رساند. اگر کسی با این نگاه وارد شود، متوجه می‌شود که این مسیر برای رشد خودش لازم است. کسی که می‌خواهد رشد کند، باید به نفس خودش توجه داشته باشد و کار خیر یکی از مسیر‌هایی است که خیلی به این رشد کمک می‌کند. ما در این مسیر باید رشد پیدا کنیم و ان‌شاءالله به سمت «انا لله و انا الیه راجعون» حرکت کنیم. به نظر من یکی از راه‌های رسیدن به این هدف، خیر رساندن به خود انسان است؛ هرچند آثارش به دیگران هم می‌رسد، اما در درجه اول انسان به خودش خدمت می‌کند. این نگاه من به کار خیر است.

-فکر می‌کنید این مسیر برای خود شما چه تغییراتی در زندگی‌تان ایجاد کرده است؟ آیا جایی احساس کرده‌اید که یک تحول یا اتفاق مثبت، نتیجه ورودتان به کار خیر بوده؟

الحمدالله ثمرات خوبی داشته است. در همین خانواده خودم، فرزندان و نوه‌هایم که خدا حفظشان کند، نتایج بسیار خوبی دیده‌ام. بخش زیادی از این بچه‌ها امروز در مسیر درستی حرکت می‌کنند و بعضی از آنها حتی در فعالیت‌های خیریه مشارکت دارند. فرزندان خود من هم در این کار دخیل هستند و حتی از توان نوجوانان خوش‌فکر استفاده می‌شود. به نظر من یکی از ثمرات مهم این مسیر، داشتن خانواده‌ای گرم، مهربان و با محبت است؛ بچه‌ها این رفتار‌ها را یاد می‌گیرند و در همان فضا رشد می‌کنند.

-آیا با خیریه‌های دیگری که در حوزه کودکان فعالیت می‌کنند هم همکاری داشته‌اید؟

بله. در مقطعی با خیریه‌ای به نام «حسنا» همکاری داشتیم. فعالیت این مجموعه بیشتر در حوزه پیشگیری از سقط جنین است و با خانواده‌ها کار فرهنگی انجام می‌دهند. آنها معمولاً یکی دو بار از خانواده حمایت می‌کردند و در ادامه، کودکان را به ما معرفی می‌کردند تا پیگیری حمایت‌ها را انجام دهیم. این مجموعه در سطح شهر تهران فعالیت می‌کند و با شناسایی خانواده‌هایی که به دلیل مشکلات مالی ممکن است نتوانند فرزند خود را نگه دارند، به‌ویژه زوج‌های جوان، تلاش می‌کند با حفظ کرامت و آبروی خانواده‌ها از این کودکان حمایت کند. گزارشی که چند سال پیش به ما دادند نشان می‌داد که حداقل در یک سال توانسته‌اند حدود ۱۰۰ کودک را از سقط نجات دهند. از این دست فعالیت‌ها در کشور وجود دارد، هرچند شاید کمتر درباره آنها اطلاع‌رسانی شده باشد.

-به نظر شما مهم‌ترین موضوعی که باید در حوزه کودکان، به‌ویژه در سه سال نخست زندگی، مورد توجه جدی سیاست‌گذاران دولتی، خیرین و سازمان‌های مردم‌نهاد قرار گیرد چیست؟ تمرکز اصلی باید بر چه حوزه‌ای باشد؟

در درجه اول، سلامت کودکان اهمیت اساسی دارد؛ سلامت جسمی و بهداشتی آنها باید در اولویت باشد. لازم است این حوزه فعال‌تر و دقیق‌تر بررسی شود و ناتوانی‌ها و مشکلات موجود در خانواده‌ها شناسایی شود. در مقطعی ما خودمان به مراکز بهداشتی مراجعه می‌کردیم و درخواست می‌کردیم خانواده‌هایی را که واقعاً دچار مشکل هستند به ما معرفی کنند تا بتوانیم از آنها حمایت کنیم.

دولت ظرفیت شناسایی و پایش این خانواده‌ها را دارد و می‌تواند با مشخص کردن موارد نیازمند، آنها را به خیریه‌ها معرفی کند. ارتباط و همکاری میان نهاد‌های دولتی و مجموعه‌های مردمی می‌تواند بسیار راهگشا باشد.

ما معتقدیم اگر در این سه سال نخست بتوانیم به‌درستی ورود کنیم، اثرگذاری آن در آینده کودک بسیار جدی خواهد بود. حتی در مجموعه خودمان، کودکان تحت حمایت را «دانه» می‌نامیم و گروهی که پیگیر وضعیت آنها هستند «دایار» خوانده می‌شوند؛ چراکه باور داریم این دانه‌ها باید رشد داده شوند. اگر در چنین فضایی بتوان شناسایی، بررسی و ارجاع دقیق‌تری انجام داد ـ چه به مجموعه ما و چه به سایر خیریه‌ها ـ بخش مهمی از مسیر طی خواهد شد.

در کنار سلامت، فرهنگ‌سازی نیز اهمیت دارد. ما خودمان در این زمینه فعالیت‌هایی داریم و از طریق کانال‌هایی که ایجاد کرده‌ایم، در حوزه آموزش خانواده نیز کار می‌کنیم و تلاش داریم صرفاً به بعد مادی موضوع محدود نمانیم.

-فرایند شناسایی و پذیرش کودکان در مجموعه شما چگونه انجام می‌شود؟

خانواده‌ها از طریق سایت مجموعه با ما ارتباط برقرار می‌کنند و اطلاعات خود را ثبت می‌کنند. پس از بررسی اطلاعات، در صورت احراز شرایط، روند حمایت آغاز می‌شود.