خرید ۴۸۰ هکتار زمین در ولز توسط خیریه «تیر ناتیر»: الگویی نوین در آشتی کشاورزی سنتی و احیای طبیعت

آیا می‌توان میان کشاورزی سنتی و احیای طبیعت آشتی برقرار کرد؟ سازمان خیریه محیط زیستی «تیر ناتیر» (Tir Natur) با خرید سایت ۴۸۰ هکتاری در کوه‌های کامبرین ولز، بزرگترین پروژه احیای طبیعت انگلیس را آغاز کرده است. این زمین با هدف بازسازی جنگل‌ها و زیستگاه‌های طبیعی، به کمک پویش مردمی و تأمین مالی عمومی خریداری شده و قرار است با مشارکت جوامع محلی، ضمن ایجاد مخزن کربن و کاهش خطر سیلاب، بستری برای بازگشت گونه‌های بومی مانند سنجاب قرمز و سگ آبی فراهم شود.

کد خبر: ۴۹۲۷

تاریخ: ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۳:۴۶

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، سازمان خیریه محیط زیستی «تیر ناتیر» (Tir Natur) به معنای «سرزمین طبیعت» که در سال ۲۰۲۲ در ولز (انگلیس) تأسیس شده، از خرید یک سایت محیطی جدید خبر داد. این خیریه اعلام کرده است که در راستای احیا و بازسازی طبیعت با مشارکت جوامع محلی، مالکیت منطقه «کوم دویتی» (Cwm Doethie) را در منطقه «النید» واقع در کوه‌های کامبرین به دست آورده است. بر اساس اعلام این خیریه، این خرید پس از یک پویش جمع‌آوری کمک مالی در سال گذشته امکان‌پذیر شد. در این پویش، سازمان توانست ۵۰ درصد از مبلغ خرید ۲.۲ میلیون پوندی را تأمین کند و مابقی نیز از طریق دریافت وام پرداخت شده است.

سازمان خیریه تیر ناتیر هدف از این پروژه را بازسازی چشم‌انداز طبیعی منطقه اعلام کرده که شامل رودخانه‌ها، باتلاق‌های ذغال‌سنگی (تورب‌زارها) و جنگل‌های باستانی می‌شود. این اقدام نه تنها به ایجاد یک مخزن کربن (انبار کربن) کمک کرده و خطر سیلاب در پایین‌دست را کاهش می‌دهد، بلکه زمینه را برای بازگشت گونه‌های جانوری بومی مانند سنجاب قرمز، مارتن کاج، راسو پای‌سیاه، خروس کولی و سنقر خاکستری فراهم می‌کند. ایجاد دالان‌های جدید طبیعت و زیستگاه‌هایی برای سگ‌های آبی (Beavers) و پروانه‌ها نیز از دیگر اهداف این پروژه است.

مخزن کربن چیست؟

مخزن کربن به هر چیزی گفته می‌شود که کربن بیشتری از جو زمین جذب کند تا اینکه آزاد کند. این مکان‌ها یا پدیده‌ها مانند یک انبار یا اسفنج عمل می‌کنند و دی‌اکسید کربن (CO₂) را که یکی از اصلی‌ترین گازهای گلخانه‌ای و عامل گرمایش زمین است، از هوا گرفته و در خود ذخیره می‌کنند. مثال‌های طبیعی مهم مخزن کربن عبارتند از:

اقیانوس‌ها: بزرگترین مخازن کربن روی زمین.

جنگل‌ها و گیاهان: درختان در فرآیند فتوسنتز، دی‌اکسید کربن را جذب کرده و کربن آن را در تنه، ریشه و برگ‌های خود ذخیره می‌کنند.

خاک: مقدار زیادی کربن به صورت مواد آلی در خاک ذخیره می‌شود.

تورب‌زارها (Peatlands): این اکوسیستم‌ها با وجود مساحت کمشان، فوق‌العاده کارآمد هستند و بیش از هر نوع اکوسیستم دیگری کربن ذخیره می‌کنند. تورب‌زار نوعی تالاب منحصربه‌فرد است که خاک آن از انباشت مواد گیاهی نیمه‌پوسیده به نام «تورب» تشکیل شده است. در این مناطق، به دلیل اشباع بودن دائمی خاک از آب و کمبود شدید اکسیژن، فرآیند تجزیه بسیار کند و ناقص انجام می‌شود. در نتیجه، لایه‌هایی از بقایای گیاهی نیمه‌تجزیه‌شده روی هم انباشته می‌شوند و طی هزاران سال، تورب را تشکیل می‌دهند. ضخامت این لایه‌ها گاهی به چندین متر می‌رسد.

پروژه احیای طبیعت این خیریه، توانایی زمین را برای جذب و ذخیره کربن از دو طریق افزایش می‌دهد. اول با  احیای پوشش گیاهی و جنگل‌ها که در این روش کاشت درختان و تقویت پوشش گیاهی بومی، باعث می‌شود گیاهان بیشتری دی‌اکسید کربن را جذب می‌کنند و دوم احیای تورب‌زارها. در این روش از آن‌جایی که تورب‌زارهای خشک شده یا تخریب‌یافته نه تنها کربن ذخیره نمی‌کنند، بلکه آن را آزاد می‌کنند، با خیس کردن دوباره و احیای این مناطق، آنها دوباره به مخزنی عظیم و مؤثر کربن تبدیل می‌شوند.

چرا این کار مهم است؟

کمک به ایجاد مخازن کربن یکی از مؤثرترین راه‌های طبیعی برای مقابله با تغییرات اقلیمی است. به جای اینکه کربن به صورت گاز گلخانه‌ای در جو بماند و به گرمایش زمین دامن بزند، در گیاهان، ریشه‌ها و خاک زندانی می‌شود. بنابراین، این پروژه ولزی نه تنها به بازگشت حیات وحش کمک می‌کند، بلکه راه حلی عملی برای جذب کربن اضافی جو و کاهش اثرات گرمایش زمین ارائه می‌دهد. اهمیت اقدام سازمان خیریه تیر ناتیر در آنجاست که سایت محیطی «کوم دویتی» در کوه‌های کامبرین، با مساحت ۴۸۰ هکتار، به عنوان «بزرگترین سایت احیای طبیعت» در ولز شناخته خواهد شد.

واکنش‌ها و نگرانی‌ها در مورد مقیاس پروژه

علیرغم استقبال برخی از فعالان محیط زیست، این پروژه با ابراز نگرانی از سوی «اتحادیه کشاورزان ولز» (FUW) مواجه شده است. «ایان ریکمن»، رئیس این اتحادیه، به رسانه‌های محلی گفت: «اگرچه مثبت است که نقش دام‌ها در این پروژه به رسمیت شناخته شده، اما سوالاتی در مورد نحوه مدیریت و تأمین مالی چنین زمین وسیعی در عمل باقی است.» او تأکید کرد که اتحادیه به دنبال همکاری با خیریه خواهد بود تا صدای کشاورزان محلی و جوامع روستایی به درستی شنیده و در نظر گرفته شود.

در پاسخ به این نگرانی‌ها، مدیران خیریه تأکید کردند که رویکردی بلندمدت را دنبال می‌کنند و مشتاق تعامل با کشاورزان و نمایندگان آنها در پیشبرد پروژه هستند. آنان در پاسخ به نگرانی کشاورزان گفتند: «ما سلامت زیست‌بوم این سایت را بهبود خواهیم بخشید و در عین حال اطمینان می‌دهیم که این منطقه یک چشم‌انداز کاری روستایی باقی بماند.»

«تیر ناتیر»؛ خیریه‌ای با چشم‌انداز «امید برای طبیعت» در ولز

سازمان خیریه تیر ناتیر در بهار ۲۰۲۱ میلادی، توسط گروهی از طبیعت‌دوستان ولزی شکل گرفت که از وضعیت اسفبار تنوع زیستی در کشورشان به ستوه آمده بودند. ولز در رتبه‌بندی جهانی سلامت طبیعت، جایگاه ۲۲۴ از میان ۲۴۰ کشور را دارد و ۶۶۶ گونه بومی آن در معرض انقراض هستند. «استفن جنکینز»، بنیان‌گذار این خیریه، در این باره می‌گوید: رویکرد رایج همیشه حفاظت از آنچه باقی مانده بود، نه بازسازی آنچه از دست رفته. ما به این نتیجه رسیدیم که باید کاری اساسی انجام دهیم.

این خیریه نسبتاً جدید اما با اهدافی بلندپروازانه، خود را وقف احیای طبیعت از طریق روشی اثبات‌شده به نام «احیای طبیعت» (Rewilding) با رویکرد علمی و الهام‌گرفته از طبیعت کرده است. رویکردی که وب‌سایت این خیریه آن را نه فقط یک روش حفاظتی، بلکه «امیدی برای طبیعت» (gobaith i fyd natur) توصیف می‌کند. جنکینز در توضیح فلسفه این حرکت می‌گوید: «ما بخشی از طبیعت هستیم و باید جایگاه خود را در آن دوباره پیدا کنیم.»

هسته اصلی فعالیت تیر ناتیر، بازگرداندن پویایی به اکوسیستم‌های آسیب‌دیده است. هدف نهایی، خلق طبیعتی خودپایدار و مقاوم در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی است. این خیریه بر این باور است که احیای طبیعت می‌تواند شبکه پیچیده حیات را بازسازی کند و نتایج این روش در نقاط مختلف بریتانیا الهام‌بخش بوده است.

رویکرد علمی: چگونه طبیعت با کمک دام‌ها احیا می‌شود؟

شاید جذاب‌ترین بخش رویکرد آنها، استفاده از چرای طبیعی باشد. تیر ناتیر قصد دارد با رهاسازی تعداد محدودی از دام‌های مقاوم و نژادهای بومی مانند گاو سیاه ولزی، گوزن قرمز و غیره نقش حیواناتی را شبیه‌سازی کند که زمانی اجداد وحشی‌شان در این سرزمین‌ها پرسه می‌زدند. این حیوانات با چریدن، ریشه‌کن کردن گیاهان و زیر و رو کردن خاک، به عنوان «گونه‌های سنگ‌بنا» (گونه‌های کلیدی) عمل کرده و به طور طبیعی زیستگاه‌های گمشده را برای گیاهان بومی و حیات وحش احیا می‌کنند.

جالب آنکه تراکم دام‌ها در این پروژه بسیار کم و معادل ۰.۳ واحد دام در هکتار است. یک مدیر گله با استفاده از فناوری حصار مجازی، حرکت دام‌ها را کنترل کرده و برای معاینات دامپزشکی آنها را جمع‌آوری می‌کند. نقش این مدیر، شبیه‌سازی نقش یک شکارچی رأس هرم غذایی برای جلوگیری از چرای بی‌رویه است. دام‌های مازاد نیز برای فروش گوشت جمع‌آوری می‌شوند، به این معنا که پروژه به عنوان یک مزرعه کاری با حداقل دخالت انسانی و با رویکردی پایدار به تولید گوشت اداره می‌شود. این روش احیا، مزایایی فراتر از بازگرداندن تنوع زیستی دارد. وب‌سایت تیر ناتیر توضیح می‌دهد که ترکیب چرای طبیعی با احیای تورب‌زارها می‌تواند چشم‌انداز منطقه را دگرگون کند. پیامدهای مثبت این کار عبارتند از:

کاهش خطر سیل و آتش‌سوزی: زمین سالم با پوشش گیاهی مناسب، آب بیشتری را در خود نگه می‌دارد و از بروز سیلاب در پایین‌دست و نیز خطر آتش‌سوزی‌های گسترده می‌کاهد.

بهبود کیفیت آب و خاک: فرآیندهای طبیعی، کیفیت آب و حاصلخیزی خاک را افزایش می‌دهند.

ترسیب کربن: اکوسیستم‌های احیا شده، به ویژه تورب‌زارها، کربن بیشتری را در خود ذخیره می‌کنند و به مقابله با تغییرات اقلیمی کمک می‌کنند.

نمونه موفق: همزیستی کشاورز و طبیعت در مرتع « لانلوید»

«تام رابرتز»، یکی از اعضای خیریه که مزرعه ۱۱ هکتاری گوسفند خود را به پناهگاهی برای حیات وحش تبدیل کرده، نمونه عینی موفقیت این رویکرد است. او در سال ۲۰۱۸ مالکیت این مزرعه را در اختیار گرفت و با چالش‌های روانی متعددی در مسیر احیا مواجه شد. رابرتز در این باره می‌گوید: «بزرگ‌ترین مشکل، رها کردن «تفکر انسان‌محور »و پذیرش نظم تصادفی طبیعت بود. من مدام سعی می‌کردم درختان را به شکل منظمی بکارم و برایم سخت بود که بی‌نظمی خلاقانه طبیعت را درک کنم.

او با کاشت درختان بومی و مراتع گل‌های وحشی، زمین خود را که اکنون «ذخیره‌گاه لانلوید» (Lanlwyd Nature Reserve) نام گرفته، به محلی برای رهاسازی جوجه‌تیغی‌های بیمار و یتیم پس از بهبودی در مرکز بازپروری تبدیل کرده است. امروزه جمعیت جوجه‌تیغی‌ها در این منطقه به طرز چشمگیری افزایش یافته و رابرتز برنامه سرشماری سالانه آنها را در سطح روستا راه‌اندازی کرده است. او می‌گوید: «ایده این است که جمعیت را در ذخیرهگاه آنقدر افزایش دهیم که جوجه‌تیغی‌ها در سراسر روستا پراکنده شوند.»

تلفیق دانش بومی و حفاظت مدرن

سازمان خیریه تیر ناتیر بر این نکته تأکید دارد که کار آنها صرفاً یک پروژه اکولوژیک نیست، بلکه در دل جامعه تعریف می‌شود. چشم‌انداز این خیریه، آینده‌ای است که در آن طبیعت و زندگی روستایی در کنار یکدیگر شکوفا شوند. آنها می‌گویند: این چشم‌اندازی است که در آن نژادهای باستانی دام، دانش سنتی و حفاظت مدرن در کنار هم قرار می‌گیرند.

یکی از ابعاد جالب توجه فعالیت تیر ناتیر، پیوند آن با حفظ فرهنگ و زبان ولزی (Cymraeg) است. آمارها نشان می‌دهد که بیش از ۴۰ درصد از ولزی‌زبانان، کشاورز هستند و این زبان را به نسل بعد منتقل می‌کنند. فعالان این خیریه معتقدند که احیای طبیعت می‌تواند به حفظ و گسترش زبان ولزی در خارج از جوامع کشاورزی نیز کمک کند. به گفته آنها، در عصر آهن و روم باستان، قبایل سلتی ولز طبیعت را مقدس می‌شمردند و «با بازگرداندن چشم‌اندازها به حالت طبیعی‌تر، زبان را نیز به بافت تاریخی خود بازمی‌گردانیم.»

به این ترتیب، تیر ناتیر تلاش می‌کند با خرید زمین و اجرای پروژه‌هایی مانند آنچه در دره «کوم دویتی» آغاز کرده، مدلی عملی و مشارکتی از احیای طبیعت را به نمایش بگذارد؛ مدلی که نه تنها به بازگشت حیات وحش مانند سنجاب قرمز و سگ آبی کمک می‌کند، بلکه با تکیه بر مشارکت جوامع محلی و استفاده از روش‌های سنتی، راهی برای همزیستی پایدار انسان و طبیعت در ولز ترسیم کند. این دقیقاً همان «امید برای طبیعت» است که شعار خود قرار داده‌اند.

منابع:

گاردین

سازمان خیریه تیر ناتیر

sciencedirect

ewildingmag