نگاهی بر آیین «آردگیزگردانی» مردم هرمزگان

آیین «آردگیزگردانی» مردم هرمزگان در شب میلاد حضرت مهدی موعود (عج) ریشه در سبک زندگی ساده و همدلانه مردم این جغرافیا دارد و حامل پیام همیاری، بخشش و پابرجایی شادی جمعی است.

کد خبر: ۴۸۶۳

تاریخ: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۱:۲۶

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران به نقل از  ایرنا، آیین «آردگیزگردانی» ریشه در سبک زندگی ساده و همدلانه مردم هرمزگان دارد؛ در گذشته، زمانی که نانوایی‌های امروزی وجود نداشت، آردگیز یا همان اَلَک، ابزار اصلی پاک‌کردن آرد برای پخت نان بود و به‌تدریج به نمادی آیینی در شب میلاد حضرت مهدی موعود(عج) تبدیل شد.

پس از اقامه نماز مغرب و عشا، هنوز گرمای هوا در کوچه‌ها جاری است که نخستین گروه‌های آردگیزگردان، کیسه یا ظرف به دست، راهی خانه‌های همسایگان می‌شوند؛ زمزمه آشنای «نیمه‌شعبان امشو، آردگیزگردان امشو» در محله می‌پیچد و درهای خانه‌ها یکی‌یکی به روی کودکان و نوجوانان و بزرگترها گشوده می‌شود.

کودکان، برخی با لباس‌های محلی بندری و برخی با پوشش‌های امروزی، سهم خود را از این آیین مردمی دریافت می‌کنند؛ آیینی که روزگاری با نخود و کشمش، کلوچه‌های خانگی و شیرینی‌های ساده شناخته می‌شد و امروز، متناسب با تغییر سبک زندگی، بیسکویت، کیک، شکلات، یخمک و تنقلات بسته‌بندی‌شده جای آن را گرفته است.

کیسه‌های پارچه‌ای قدیمی نیز حالا بیشتر به سبدها و ظرف‌های پلاستیکی سپرده شده‌اند که تغییری طبیعی در گذر زمان است.

با این حال، آنچه دستخوش تغییر نشده، روح همبستگی اجتماعی و صمیمیت همسایگی است؛ بزرگ‌ترهای محله، با نشستن کنار «در» یا در «حیاط خانه‌ها»، این شب را فرصتی برای زنده نگه داشتن خاطرات جمعی و انتقال سنت‌ها به نسل جدید می‌دانند.

آردگیزگردانی فقط گرفتن خوراکی نیست؛ این رسم به بچه‌ها یاد می‌دهد کنار هم باشند، ادب را رعایت کنند و شادی‌شان را با دیگران تقسیم کنند.

آیین آردگیزگردانی همچنان در شب نیمه‌شعبان در مناطق شهری و روستایی شهرستان‌های بندرعباس، میناب، قشم، بندرلنگه و بندرکنگ رواج دارد، خانواده‌های هرمزگانی معمولا از چند روز مانده به نیمه‌شعبان با تهیه شیرینی، شکلات، خرما، نخود و کشمش و گاه سکه، خود را برای این شب آماده می‌کنند.

پیوند سنت و نیکوکاری

عباس نوروزی؛ از کارشناسان میراث فرهنگی هرمزگان می گوید: قدمت آیین آردگیزگردانی به چهار تا پنج قرن پیش (۴۰۰ تا ۵۰۰ سال) بازمی‌گردد و فلسفه اصلی آن، نیکوکاری و دستگیری از نیازمندان بوده است.

وی افزود: در گذشته، کودکان و نوجوانان پس از جمع‌آوری خوراکی‌ها، آن‌ها را میان خانواده‌ها، بیماران و افراد نیازمند و کم‌برخوردار محله تقسیم می‌کردند؛ موضوعی که ریشه در فرهنگ جوانمردی و باورهای ایرانی - اسلامی مردم جنوب دارد.

نوروزی با اشاره به تغییر شکل ظاهری مراسم گفت: اگرچه روزگاری خوراکی‌های خانگی مانند نخود آب‌پز، لوبیا آب‌پز، نان شیرینی‌های محلی، کلوچه، لگیمات، پکاره و حلوا رایج بود اما امروز بسکویت، یخمک، پفک و دیگر تنقلات بسته‌بندی‌شده جای آن را گرفته، اما پیام اصلی آیین یعنی همیاری، بخشش و شادی جمعی همچنان پابرجاست.

این کارشناس میراث فرهنگی همچنین به شباهت این آیین با مراسم «گرگیعان» یا «قرقیعان» در نیمه ماه مبارک رمضان سالروز میلاد امام حسن مجتبی(ع) اشاره کرد و افزود: هر ۲ آیین با محوریت میلاد ائمه اطهار (ع) و با مشارکت کودکان برگزار می‌شود و نقش مهمی در انتقال مفاهیم دینی و اجتماعی به نسل جدید و کمک به همنوع دارد.

وی معتقد است: استمرار چنین آیین‌هایی، همچنین  نقش تاثیرگذاری در حفظ میراث ناملموس فرهنگی و تقویت سرمایه اجتماعی محلات دارد؛ میراثی که اگرچه در ظاهر ساده است، اما ریشه در تاریخ، باورها و زیست جمعی مردم این دیار دارد.

مراسم آردگیز گردانی با شماره ۱۰۲۷ و گرگیعان که به نام‌های قرقیعان، گره گشون و قره‌العین نیز شناخته می‌شود به شماره ۲۰۴۲۸۱۰۶۲ در فهرست رویدادهای گردشگری به ثبت رسیده است.

استان هرمزگان با برخورداری بیش از ۴۲۰ اثر ثبت ملی در حوزه‌های فرهنگی، تاریخی، معماری، طبیعی و ناملموس، از غنی‌ترین استان‌های کشور از نظر تنوع آیین‌ها و سنت‌های بومی به شمار می‌رود؛ آیین‌هایی مانند آردگیزگردانی که همچنان نیمه‌شعبان را در این خطه، ماندگار و زنده نگه داشته‌اند.